Aylık hakediş için kübaj ölçüm programı kurmak

Aylık hakediş ölçümünde amaç, her ay birbirinden bağımsız bir rakam üretmek değildir. Amaç, ay ay birbirine bağlanabilen bir seri oluşturmaktır. Bunun için program başlamadan önce dört şey sabitlenmelidir: başlangıç yüzeyi, referans, hesap sınırı ve ölçüm günü ile rapor kapanış tarihi arasındaki ilişki. Bunlar baştan kararlaştırılırsa ilerleyen aylarda çıkan farkların nedeni de izlenebilir.

Baştan sabitlenecek dört şey

Başlangıç yüzeyi. Kümülatif miktar, bütün dönemler için ortak bir başlangıç yüzeyine dayanır. Dönem miktarı ise ardışık iki ölçümün yüzeyleri karşılaştırılarak da hesaplanabilir. Hangi yolun kullanılacağı baştan yazılmalıdır. Başlangıç yüzeyi yoksa ya da tartışmalıysa program başlamadan önce çözülmelidir.

Referans. Her ayın ölçümü aynı koordinat ve kot dayanağına bağlanır. Şantiyede referans noktası bozulursa bu durum raporda belirtilmelidir.

Hesap sınırı. Hangi alanın hesaba gireceği yazılı olmalıdır. Sınır değişirse bunun nasıl ele alınacağı da baştan kararlaştırılır.

Takvim. Saha ölçümü, modelin kontrolü ve raporun hazırlanması arasında süre geçer. Ölçüm günü, şantiyenin hakediş kapanış tarihine göre planlanmalıdır.

Kümülatif miktar ile dönem miktarı

Dönemsel raporlarda iki rakam ayrı tutulmalıdır: başlangıçtan bugüne kadarki kümülatif miktar ve yalnız o ayın miktarı. Dönem miktarı iki yoldan bulunabilir: ardışık iki ayın yüzeyleri doğrudan karşılaştırılarak ya da iki kümülatif değerin farkı alınarak. İkinci yol, iki kümülatif hesabın aynı başlangıç yüzeyine, aynı hesap sınırına, aynı referansa ve aynı hesap tanımına dayandığı varsayımıyla geçerlidir. Kurmaca bir örnekte bu koşullar sağlanıyor olsun. Birinci ayın sonunda kümülatif kazı 4.000 m³, ikinci ayın sonunda 6.500 m³ ise ikinci ayın dönem miktarı 6.500 − 4.000 = 2.500 m³'tür. İki rakam ayrı yazılırsa, sonradan bir ayın sonucu düzeltildiğinde bunun hangi dönemleri etkilediği de görülebilir. Bir ay ölçüm kaçırılırsa bir sonraki ölçüm aradaki iki ayı birlikte kapsar.

İki yolun ortak bir sınırı vardır: Hesap yalnız dönem sonlarındaki yüzeyleri karşılaştırır. Ay içinde kazılıp yeniden doldurulan bir bölge, sahaya getirilip aynı ay içinde başka yere taşınan malzeme ya da ölçüm gününe kadar kaldırılmış geçici bir stok, dönem sonu yüzeyinde iz bırakmayabilir. Bu tür malzeme hareketleri yalnız dönem sonu yüzeylerinden bütünüyle çıkarılamaz; gerekiyorsa sevkiyat ya da kantar kayıtları gibi başka verilerle birlikte değerlendirilir.

Sınır ay içinde değişirse

Aynı sınır varsayımı bozulursa ne olur? Kurmaca örneğe devam edelim: İkinci ayda hesap sınırı, önceden dışarıda kalan bir bölgeyi de içine alacak biçimde genişletilmiş olsun. Bu bölgede daha önce yapılmış 300 m³'lük bir kazı varsa, bu miktar ikinci ayın 2.500 m³'ünün içinde görünür. Oysa o kazı ikinci ayda yapılmamıştır. Rapor, sınır değişimini ve bunun miktara etkisini ayrı bir satırda göstermelidir. Aksi hâlde dönem miktarı yanlış yorumlanır.

Geometrik miktar ödeme değildir

Aylık kübaj raporu geometrik bir miktar verir. Ödeme ise sözleşmedeki birim fiyatlara, ölçüm usulüne ve diğer ticari koşullara göre hesaplanır. Sözleşmede kabarma ya da sıkışma gibi kabuller varsa bunların dayanağı ayrıca belirtilmelidir.

Yeniden hesap talebi

Taraflardan biri bir ayın sonucuna itiraz ederse neyin yeniden hesaplanacağı ve bunun hangi veriye dayanacağı baştan yazılmalıdır. Geçmiş bir ayın saha yüzeyi yeniden ölçülemez. Bu yüzden her ayın modelleri ve sınır dosyaları saklanmalıdır.

Aynı mantık ocak sahaları gibi üretim takibi yapılan yerlerde de kullanılabilir; bu sahaların kendine özgü koşulları ayrıca değerlendirilir. Dönemsel kübaj ve hacim hesabı teklifinde bu dört öğenin ve dosya saklama düzeninin yazılı olduğundan emin olun.

Şantiyenin hakediş kapanış tarihlerini ve elinizdeki ilk zemin verisini iletişim sayfasından iletebilirsiniz; ölçüm takvimi bu tarihlere göre planlanır.