GNSS nedir? GPS ile farkı ve harita ölçümündeki yeri
GNSS ve GPS adlarını, RTK/PPK iş akışını ve ölçü kaydındaki referans bilgisini proje teslimi üzerinden açıklayan temel rehber.
GNSS, uydulardan gelen sinyallerle konum ve zaman belirlemeyi sağlayan uydu sistemlerinin genel adıdır. GPS ise bu sistemlerden biridir. Bu nedenle bir cihazın GNSS alıcısı olarak tanımlanması, yalnız GPS kullandığı anlamına gelmez. GPS, Galileo, GLONASS ve BeiDou gibi sistemler aynı genel başlık altında değerlendirilir. NOAA'nın GNSS açıklaması bu ayrımı ortaya koyar.
Harita işinde asıl soru, cihazın adından sonra gelir: Hangi nokta, hangi referansa göre ve nasıl kontrol edilerek ölçüldü? Telefonda görünen konum, aplikasyon için zeminde işaretlenecek parsel köşesi ve drone üretiminde kullanılacak yer kontrol noktası farklı ihtiyaçlardır.
GPS ile GNSS arasındaki fark bir marka farkı değildir
GPS bir uydu sistemi; GNSS bu tür sistemleri kapsayan tanımdır. Alıcı, desteklediği uydu ve sinyalleri kullanarak konum hesabı yapar. Birden fazla sistemi kullanabilmek gözlem olanaklarını artırabilir; sahadaki sonuç yine sinyal ortamı, ölçüm yöntemi ve kontrol düzeniyle birlikte değerlendirilir.
Terim: GPS
Ne anlatır?: Kullanılabilen uydu sistemlerinden biri
Tek başına neyi söylemez?: Noktanın proje için yeterli doğrulukta ölçüldüğünü
Terim: GNSS
Ne anlatır?: Uydu ile konum belirleme sistemlerinin genel çerçevesi
Tek başına neyi söylemez?: Her alıcının aynı sinyalleri ve yöntemleri kullandığını
Terim: GNSS alıcısı
Ne anlatır?: Uydu sinyallerini gözleyen cihaz
Tek başına neyi söylemez?: Ölçümün hangi düzeltme ve kontrolle tamamlandığını
Terim: RTK veya PPK
Ne anlatır?: Konum hesabında kullanılan yöntem/iş akışı
Tek başına neyi söylemez?: Sonucun bağımsız olarak doğrulandığını
Özkaraaslan Harita'nın ekipman parkında iki Topcon HiPer VR GNSS alıcısı bulunur. Cihazların projedeki görevi; arazi koşulları, ölçülecek detay ve istenen teslim üzerinden belirlenir. Diğer cihazların rollerini makine parkurumuzda birlikte görebilirsiniz.
Telefon konumu ile mühendislik ölçüsü neden farklı değerlendirilir?
Bir telefon haritada bulunduğunuz yeri göstermeye çalışır. Mühendislik ölçüsünde ise noktanın tanımı, antenin kurulumu, gözlem koşulları, düzeltme kaynağı ve kullanılan koordinat referansı kayda girer. Sonuç gerektiğinde başka ölçülerle karşılaştırılır.
Sinyal, bina veya ağaç nedeniyle kesilebilir; bir yüzeyden yansıyıp alıcıya farklı yoldan ulaşabilir. Alıcının çok sayıda uydu görmesi, bu etkilerin tamamının giderildiğini göstermez. GPS.gov doğruluk açıklamasında uydu geometrisi, engellenme, atmosfer ve alıcı özellikleri sonuç üzerinde ayrı etkenler olarak sayılır.
Varsayımsal bir örnek düşünün: Aynı parselin açık bölümünde alınan bir nokta ile yüksek duvarın yanındaki nokta, aynı cihazla ölçülmüş olsun. İki kaydın üzerinde de “GNSS” yazabilir. Açık alandaki sonuçla duvar dibindeki sonucu değerlendirirken gözlem koşullarına ve kontrol kayıtlarına ayrı bakılır. Bu örnek, gerçek bir projeye ait performans ölçümü değildir.
RTK ve PPK, GPS'in rakibi mi?
RTK ve PPK başka birer uydu takımı değildir. GNSS gözlemlerinin değerlendirilmesi ve düzeltme verisinin kullanılmasıyla ilgili iş akışlarıdır.
RTK'de düzeltme verisi ölçüm sırasında kullanılır. Bu veri bir referans alıcısından veya uygun bir sabit istasyon ağından gelebilir. Türkiye'deki ağ kullanımının rolünü TUSAGA-Aktif rehberinde ayrıca anlatıyoruz; burada ağın işleyişiyle GNSS'in temel tanımını ayırıyoruz.
PPK'de kaydedilen gözlemler işlem sonrasında birlikte değerlendirilir. Zaman eşleşmesi, kayıtların niteliği ve işleme düzeni bu aşamada önemlidir. Hangi yöntemin seçileceği, yalnız internet bağlantısına göre değil, işin kontrol ve teslim ihtiyacına göre kararlaştırılır.
Ekranda görülen “fixed” veya “float” gibi çözüm durumları da ölçüm kaydının bir parçasıdır. Bunlar tek başına kabul raporu değildir. Noktanın doğru tanımlanması, kurulum bilgileri ve yapılan karşılaştırmalarla birlikte okunur.
Aynı noktada iki farklı koordinat görürseniz önce referansı sorun
Bir koordinat çifti, ait olduğu sistemle anlam kazanır. Eski bir paftadaki sayı ile yeni ölçümün sayısı farklıysa, başlangıçta iki verinin aynı koordinat sisteminde olup olmadığına bakılır. Bir dosyayı ekranda kaydırarak diğerine yaklaştırmak, aradaki farkın nedenini çözmez.
Bu kontrol, yükseklik için de geçerlidir. GNSS'in hesapladığı elipsoidal yükseklik ile projede kullanılan kotun dayanağı aynı kavram değildir. Aradaki ilişki, kullanılan yükseklik referansı ve uygun dönüşüm/model bilgisiyle kurulmalıdır. Teslimde yalnız “yükseklik” yazması yerine hangi yükseklik türünün verildiği belirtilmelidir.
Eski ve yeni paftaları birlikte kullanacaksanız ED50 ve ITRF96 farkını okuyabilirsiniz. O rehber koordinat referansı farkını, bu yazı ise uydu ölçümünün temel kavramlarını ele alır.
Bir GNSS ölçüm tesliminde hangi bilgileri isteyebilirsiniz?
Nokta numarasıyla birlikte noktanın sahada neyi temsil ettiğini öğrenin. Parsel köşesi, kontrol işareti ve zemin detayı aynı tür nokta değildir. Ardından koordinat sistemi, birim ve yükseklik bilgisinin tanımını kontrol edin.
Ölçümün tarihi, kullanılan yöntem ve düzeltme kaynağı da teslimi anlamlandırır. Kontrolün nasıl yapıldığını ve varsa karşılaştırma sonuçlarını sorun. Böylece bir koordinat listesini yalnız sayılardan oluşan dosya olarak değil, sahadaki noktalarla ilişkili ölçüm kaydı olarak okuyabilirsiniz.
Konum paylaşmanız ilk görüşme için yeterli olabilir; sınırın zemindeki yerini belirleme işi ise kayıt ve teknik ölçülerle yürütülür. Bu işin kapsamı aplikasyon ve arsa sınır tespiti hizmetinde açıklanır.
Ölçülecek noktayı ve elinizdeki dosyayı birlikte değerlendirelim
Kocaeli'deki sahanız için noktanın neyi temsil ettiğini, elinizde hangi çizimlerin bulunduğunu ve sonucu hangi projede kullanacağınızı iletişim formunda yazın. Bu bilgilerle ölçüm ve kontrol kapsamını belirleyebiliriz.
Sık sorulan sorular
GNSS ile GPS aynı şey mi?
GPS, GNSS kapsamındaki uydu sistemlerinden biridir. GNSS daha geniş tanımdır; bir alıcının birden fazla uydu sisteminden yararlanabilmesini de kapsayan çerçeveyi ifade eder.
GNSS yazan her cihaz santimetre doğruluğunda ölçer mi?
Hayır. Cihazın desteklediği yöntem, düzeltme verisi, sinyal ortamı, kurulum ve kontrol ölçüleri sonucu etkiler. “GNSS” bir doğruluk garantisi veya proje kabul ölçütü değildir.
RTK sonucu fixed görünüyorsa kontrol tamamlanmış olur mu?
Fixed, çözüm durumunu anlatır. Nokta tanımı, kurulum ve referans bilgileriyle birlikte kontrol ölçülerinin de değerlendirilmesi gerekir. Bu ekran bilgisi tek başına teslimin uygunluğunu onaylamaz.
GNSS ile bulunan yükseklik doğrudan proje kotu olarak kullanılır mı?
Önce verilen yükseklik türü ve projenin istediği referans eşleştirilir. Elipsoidal yükseklik, projede istenen ortometrik kotla aynı değer olmak zorunda değildir; gerekli model ve dönüşüm bilgisi belirtilmelidir.
PROJENİZİN SONRAKİ ADIMI
İhtiyacınıza uygun sonraki adım.
Konuyla ilgili bilgileri inceleyin ve projeniz için bir sonraki adımı belirleyin.
aplikasyon ve arsa sınır tespiti hizmetinde