TUSAGA-Aktif nedir? GNSS ölçümünde ağın rolü ve raporda neyi kanıtlar
Varsayımsal bir ölçüm sabahını adım adım izleyerek teklif veya raporda TUSAGA-Aktif ya da CORS yazmasının neyi söyleyip neyi söylemediğini açıklar: ağın işi, RTK ile ilişkisi, bağlantı kesilince ne olduğu, teslimde istenecek kayıtlar ve santimetre sözünün hangi düzeye ait olduğu.
Raporda "TUSAGA-Aktif ile ölçülmüştür" yazması, haritayı devletin kontrol ettiği anlamına gelmez. Bu ağ, sahadaki GNSS alıcısına, yani uydudan konum bulan cihaza, düzeltme gönderen sabit istasyonlar ve kontrol merkezlerinden oluşur; haritanızı görmez, noktalarınızı onaylamaz. Düzeltmenin doğru kullanıldığının kanıtı ağda durmaz, ölçümü yapanın teslim ettiği kayıtlardadır.
Varsayımsal örnek: bir harita mühendisi 1/1000 ölçekli halihazır harita için 08:50'de sahaya geliyor. Sahanın bir yanı açık arazi, bir yanı bina ve direkler, arkası telefonun zor çektiği bir yamaç. Saatler ve ölçüm değerleri kurmacadır, süre ölçüsü değildir. Sayısal kurallar Büyük Ölçekli Harita ve Harita Bilgileri Üretim Yönetmeliği'nden gelir; "şunu isteyin" dediğimiz yerler bizim önerimizdir.
08:50: Alıcı açılıyor, ama elindeki konum parsel sınırına yetmiyor
Alıcının şimdilik elinde yalnız uydu sinyali var. Sinyal atmosferden geçerken gecikir, alıcı da bu gecikmeyi uzaklık sanır. ABD'nin 2020 GPS standardına göre iyi tasarlanmış alıcılar, 2018 sinyal doğruluğuyla zamanın %95'inde yatayda 3 m veya daha iyisine ulaşıyor.
Parsel sınırı konuşurken düzeltmesiz bu doğruluk yetmez. Teklifte "GNSS ile ölçüm" görürseniz sıradaki soru bu yüzden düzeltmenin nereden geldiğidir.
09:00: Bağlantı kuruluyor, düzeltmeyi TUSAGA-Aktif gönderiyor
Mühendis alıcıyı internetten ağa bağlıyor. Karşı tarafta sabit istasyonlar var. Yeri önceden kesin bilindiği için her istasyon uydunun o anda ne kadar yanılttığını ölçer. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü ile Harita Genel Müdürlüğü'ndeki kontrol merkezleri istasyonlardan saniyede bir gözlem alır, iyonosfer ve troposfer gecikmesini modelleyip düzeltme üretir. Bu düzeltme, internetten yayın yapan NTRIP yöntemiyle alıcıya saniyede bir ulaşır.
Düzeltmeyi alıcıya ulaştırma tekniğini mühendis seçer: VRS, FKP veya MAC. Yönetmelik üçünü de kabul eder; hangisinin yazdığı size tekniği söyler, sonucu söylemez. "Ağ RTK" veya "Ağ GZK" da yöntemi söyler: düzeltme kurulan bir referans alıcıdan değil, ağdan geliyor. "TUSAGA-Aktif ile ölçüm" ise düzeltmenin ulusal ağdan alındığını anlatır; kanıt için veri kaydı ve çizelge gerekir.
Ağa bağlı olmak bir büroyu ötekinden ayırmaz: resmî site, Kasım 2026 itibarıyla Türkiye ve KKTC'de 194 istasyon, yaklaşık 28.000 aktif hesap ve 30.000 alıcı bildiriyor.
09:05: Alıcı hangi ağa bağlı? Teklifteki "CORS" bunu söylemez
CORS, sürekli gözlem yapan istasyon sistemlerinin genel adıdır. Harita Genel Müdürlüğü de ulusal ağın kuruluş projesini "Ulusal CORS" diye anar. Bu sabah bağlantı ulusal ağa gidiyor, ama teklifte yalnız "CORS" yazsaydı bunu bilemezdiniz. Ağın adını teklife yazdırın.
Yönetmelik başka sabit istasyonları yasaklamaz, koşula bağlar (44. madde). Koşullardan biri, iki yılda bir Harita Genel Müdürlüğü'nden alınan onay belgesidir; tapu kaydına yansıyacak işlerde (tescile konu haritalarda) idare de bu belgeyi arar. Teklif özel bir ağa dayanıyorsa belgenin tarihini isteyin.
09:10: Ekranda "fixed" görünüyor, ilk kontrol noktası ölçülüyor
Ekran önce "float" gösteriyor, sonra "fixed" yani sabitlenmiş çözüme geçiyor. Fixed, alıcının uydu uzaklığını tam dalga sayısıyla çözdüğünü söyler. Float çözemediğini söyler; konum daha zayıftır. Bu bilgiyi raporda her nokta için ayrı görmek gerekir.
Mühendis, sonraki ölçümlerin dayanacağı kontrol noktalarıyla, yani poligon noktalarıyla başlıyor: 09:10'da P1, 09:25'te P2, 09:40'ta P3. Bu noktalarda kural ağırdır: en az 10 epok (epok, alıcının tek kaydıdır), en az bir saat arayla iki oturum, koordinatlarda ve GNSS'in bulduğu yükseklikte 7 cm'den küçük fark. Ara sürenin mantığı şu: uydu dizilimi ve atmosfer değişmeden ölçerseniz aynı hatayı ikinci kez alırsınız.
09:45: Detay kaydı üç saniye sürüyor, yanında ikinci alıcı yok
İkinci oturumu beklerken mühendis detay noktalarına, yani parsel köşesi veya yol kenarı gibi haritaya işlenen noktalara geçiyor. Alıcı saniyede bir veri topluyor; 3 epok yaklaşık üç saniye eder. Kayıt kuralı bu kadar kısa süreyle yetinir; parsel köşesi gibi asal noktalarda ise 48. madde ayrıca kontrol ölçüsü ister.
Ağ, sahanın yanına referans alıcı kurma ihtiyacını kaldırır. RTK, düzeltmeyi ölçüm anında kullanan yöntemdir; yönetmelik buna gerçek zamanlı kinematik (GZK) der. Ağ ise düzeltmenin nereden geldiğini belirler.
Klasik RTK'da ölçüm boyunca bilinen bir noktaya ikinci bir alıcı kurulur. İki alıcı birbirine yakınsa aynı atmosferi görür, ortak hata ikisinin farkı alınınca düşer. Uzaklık arttıkça bu kabul zayıflar; yönetmelik referansa uzaklığı en çok 5 km, veri aralığını 5 saniye veya daha az, detay noktasındaki kaydı en az 3 epok ister.
Ağda istasyonlar daha seyrektir: kuruluş testlerinde en uygun aralık 80-110 km çıkmıştır. Arayı model doldurur. Detay kuralında sayısal uzaklık sınırı yoktur; 1 saniye veri aralığı, en az 3 epok ve sabitlenmiş çözüm aranır.
10:05: Bina köşesinde alıcı kenara çekiliyor
Bina köşesi, ağaç gövdesi, telefon ve elektrik direğinde GNSS ile doğrudan detay alınmaz (47. madde); yasak klasik RTK için de ağ için de geçerlidir. Bu yüzeylerden yansıyan sinyal konumu bozabilir. Mühendis bu noktaları total station (açı ve uzaklık ölçen alet) ile almak üzere ayırıyor.
Yapılı bir sahada "bütün detay ağla ölçüldü" cümlesini görürseniz bina köşelerinin nasıl alındığını sorun. Noktaya göre GNSS mi, total station mı seçimini arsa ve tarla ölçümü yazısı anlatıyor.
10:40: İkinci oturumlar bitiyor, en küçük fark kuralı sağlamıyor
Varsayımsal örnek: üç poligon noktasının oturum kayıtları şöyle çıkıyor, P3'e erken dönülmüş.
Nokta: P1
1. ve 2. oturum: 09:10 ve 10:25
Ara süre: 75 dk
Fark: sağa / yukarı / yükseklik (cm): 2 / 3 / 5
Sonuç: Bu iki şartı sağlıyor
Nokta: P2
1. ve 2. oturum: 09:25 ve 10:40
Ara süre: 75 dk
Fark: sağa / yukarı / yükseklik (cm): 4 / 2 / 9
Sonuç: Yükseklik farkı 9 cm, sınırı aşıyor
Nokta: P3
1. ve 2. oturum: 09:40 ve 10:20
Ara süre: 40 dk
Fark: sağa / yukarı / yükseklik (cm): 1 / 2 / 3
Sonuç: Ara süre 60 dakikanın altında
En küçük farkları P3 veriyor, ama kuralı sağlamıyor: birbirine yakın iki ölçümün tutması pek bir şey kanıtlamaz. Kayıtlarınızda böyle satırlar görürseniz ölçümü yapandan P2 ve P3'ü kurala uygun yeniden ölçmesini isteyin.
11:00: Yamaçta bağlantı kopuyor, alınmış noktalar yerinde kalıyor
Telefon çekmiyor. Ağ çalışsa bile düzeltme alıcıya gelmiyor ve bu örnekte alıcı sabitlenmiş çözüm kuramıyor. Kesinti, sabitlenmiş çözümle ve kurala uygun alınmış noktaları kural dışı bırakmaz; sorun kalan noktalardadır. Ağ yöntemi sabitlenmiş çözüm istediği için sabitlenmemiş nokta kuralı sağlamaz; bunu yönetmelik çizelgesindeki çözüm durumu sütunu gösterir.
Resmî site 7 gün 24 saat kesintisiz yayın yazıyor, ama zincirde üç halka var: ağın yayını, alıcının internet bağlantısı, noktadaki gökyüzü görüşü.
Şekil 1: Ağ yayın yapıyor olsa da düzeltme internetten, uydu sinyali gökyüzünden geçer; bu yüzden kopmayı üç ayrı noktada aramak gerekir.
Kalan noktalar için en basit yol, bağlantı dönünce onları ağla ölçmektir. İş bekleyemiyorsa üç yedek yol var:
Durum: İnternet yok, detay noktası, gökyüzü açık
Yedek yol: Klasik RTK
Kural: En az 5 uydu, referansa en çok 5 km, en az 3 epok
Raporda görmeniz gereken: Referans noktası ve yöntem
Durum: İnternet yok, C derece kontrol noktası
Yedek yol: Statik ölçü
Kural: En az üç ağ istasyonu, hassas yörünge, en az 120 dakika kayıt, en az 5 uydu; yönetmeliğin nokta ölçütleri
Raporda görmeniz gereken: Ham veri ve hesap sonucu
Durum: Gökyüzü kapalı
Yedek yol: Kontrol noktasından total station
Kural: Ölçü uzaklığı en çok 500 m
Raporda görmeniz gereken: Hangi noktanın bu yolla alındığı
Bu sabah yamaçta aranan detay noktasıysa, gökyüzü açıksa ve 5 km içindeki bilinen bir noktaya ikinci alıcı kurulabiliyorsa ilk satır işler.
İkinci satır ağın öteki ürününe dayanır: istasyon kayıtları, yani alıcı markasından bağımsız ortak biçimdeki RINEX dosyaları. Alıcı noktada en az 120 dakika veri kaydederse (statik ölçü), harita mühendisi sonraki ölçümlerin dayanacağı C derece kontrol noktasını sonradan en az üç ağ istasyonu ve hassas yörünge bilgisiyle hesaplayabilir. Yönetmeliğin alıcı, uydu ve nokta tesisi şartları da sağlanmalıdır.
11:40: Alıcı kapanıyor, ölçümün kanıtı dosyada kalıyor
Yönetmelik, ağ ölçümünden sonra cihazın orijinal veri kayıt dosyasının ve bir çizelgenin teslimini ister. Harita üretiminde poligon noktası için Ek-11 sayısal ve basılı (27. madde), detay noktası için Ek-12 sayısal (47. madde) verilir. Tescile konu işlerde Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü'nün 2025/4 sayılı genelgesi başka ek numaraları kullanır: 19. maddesine göre orijinal kayıt (RINEX) ile Ek-7 ve Ek-8 sayısal teslim edilir.
Bu dosyaların size de verileceğini teklife yazdırın. Elinize geçtiğinde ölçümü yapandan dört şeyi göstermesini isteyin: sabitlenmiş çözüm (fixed, float değil), en az 5 uydu, nokta başına en az 3 epok (poligon noktasında 10) ve VRS, FKP veya MAC tekniği.
Teslimin geri kalanını halihazır harita teslim kontrolü listesiyle sınayabilirsiniz.
11:45: GNSS yüksekliği proje kotu değildir
GNSS yüksekliği elipsoid denen hesap yüzeyinden bulur (h); projede kullandığınız kot ise yaklaşık ortalama deniz seviyesini izleyen jeoitten ölçülür (H). Aradaki farka jeoit yüksekliği (N) denir: H = h − N.
Varsayımsal örnek: alıcının bulduğu h = 152,40 m ve N = 37,10 m ise H = 152,40 − 37,10 = 115,30 m olur. Aynı noktanın iki yüksekliği arasında 37,10 m var; hangisinin yazıldığını bilmeden kotu kullanmayın.
Şekil 2: Aynı noktanın iki yüksekliği farklı yüzeylerden ölçülür; projede kullanacağınız kot, GNSS yüksekliğinden jeoit yüksekliği çıkarılarak bulunur.
Harita mühendisi ağ yönteminde jeoit modeline dayalı yüksekliği doğrudan kullanabilir (41. madde). Harita Genel Müdürlüğü güncel resmî modeli TG-20 olarak yazıyor. Raporda kotun hangi modele dayandığını görmek isteyin.
11:50: Ağla ölçülen koordinat eski paftayla çakışmıyorsa önce datuma bakın
Mühendis sabahın noktalarını eski ED50 paftayla üst üste koyuyor ve kayma görüyor. Siz de görürseniz önce ölçüm hatası aramayın. Yönetmelikte koordinatlar ulusal datum TUREF'e dayanır; datum, koordinatların bağlandığı başlangıç sistemidir. Bu yönetmeliğe göre üretilen paftada elipsoid, datum, başlangıç tarihi ve projeksiyon sol altta yazılır; eski paftada yoksa ölçümü yapana sorun.
Farkın nedenini ED50 ile ITRF96 yazısı, çevirinin nasıl yapıldığını koordinat dönüşümü yazısı anlatıyor.
12:00: Teklifteki "santimetre" ağın sayısıysa haritanın sınırını söylemez
Sabah biterken aynı ölçüm için üç düzeyde sayı var: ağın sayısı, noktanın sınırı, haritanın sınırı. Birbirinin yerine geçmezler.
Ağın düzeyinde resmî site, yeterli uydu ve iletişimle birkaç saniyede "santimetre doğruluğunda" konumdan söz eder, tek rakam vermez. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın 2015 sunumu RTK için ±4 cm, Harita Genel Müdürlüğü'nün proje belgesi çift frekanslı alıcı için 1-13 cm yazar; iki belge farklı koşulla konuşur.
Noktanın düzeyinde sınır 7 cm'dir: detay noktasının yatay ve yükseklik doğruluğu (46. madde). Haritanın düzeyinde, bu sabahki 1/1000 ölçek için ±14,6 cm'dir (91. madde): noktaların en az %5'i GNSS ile yeniden ölçülünce aranan yatay karesel ortalama hata sınırı. Karesel ortalama hata, noktaların sapmalarını tek sayıda toplayan istatistiktir.
Teklifte bir doğruluk sayısı görürseniz üç düzeyden hangisine ait olduğunu sorun.
Teklifte ve teslimde yazılı soracağınız üç soru
Hangi ağ ve hangi yöntem? Özel bir ağsa onay belgesinin tarihi nedir?
Hangi kayıtlar bana teslim edilecek: orijinal veri kayıt dosyası, çizelge, datum ve jeoit modeli bilgisi?
GNSS ile alınamayacak noktalar ve bağlantı kesintisi için yedek yöntem nedir, raporda nasıl ayrılacak?
Bu kontroller eksik kaydı yakalar; ölçümün yeterli olup olmadığını veri kayıtlarını ve sahayı birlikte okuyan bir harita mühendisi, kuruma sunulacak işte de o kurumun kontrolü söyler.
Sahanın konumunu, alan sınırını ve kullanım amacını bu sorularla birlikte iletişim sayfasından iletebilirsiniz; halihazır harita üretimi hizmeti veriyoruz.
Kaynaklar
PROJENİZİN SONRAKİ ADIMI
İhtiyacınıza uygun sonraki adım.
Konuyla ilgili bilgileri inceleyin ve projeniz için bir sonraki adımı belirleyin.
Kocaeli Halihazır Harita Üretimi