Zemin tespit tutanağı nedir, harita mühendisi neyi kontrol eder?
Temel aşamasında sizden zemin tespit tutanağı istendiyse hangi kâğıdın kastedildiğini ayırın: bu adla karışabilecek altı belge, önerdiğimiz ölçüm kaydı, tabii zemin ve kırmızı kot hesapları, görev dağılımı.
Şantiyede sizden “zemin tespit tutanağı” istendiyse önce hangi kurumun, hangi işlem için, hangi formu istediğini öğrenin. Aynı ad günlük kullanımda farklı ölçüm ve tespit kayıtları için söylenebilir. Yapı Kayıt Belgesiyle ilgili kadastro işlemi, şantiyedeki temel kontrolü ve zemin etüdü raporu aynı belge değildir.
Lisanslı büro tarifesinde bu adla bir iş kalemi görmeniz şantiyede istenen bütün tutanakların aynı kapsamda olduğunu göstermez. Talep eden birimden form örneğini, dayanak işlem adını, imza ve ek şartlarını isteyin. Sonra harita mühendisinin hangi ölçümü ve teknik kaydı sağlayacağını belirleyin.
Temel aşamasında aynı ad söylenirse bunun kadastro tarifesindeki işlemle aynı belge olduğunu varsaymayın. Harita mühendisinin o aşamada neye bakacağı ise aplikasyon krokisinden ve yapı aplikasyon projesinden okunur: parsel ve yapı köşeleri, binanın yola ve komşu parsele en fazla yaklaşabileceği mesafe (yaklaşma mesafesi), röper noktaları (sahadaki noktayı sonradan yeniden bulmaya yarayan dayanak) ve kotlar.
Bu adla karışabilecek altı belge
Durumunuz: Yapı Kayıt Belgeli mevcut bina
Aranan belge: İmar barışı kapsamındaki tutanak
Kim hazırlar, kim imzalar: Lisanslı büro hazırlar
Dayanak: Lisanslı büro tarifesi
Durumunuz: Ruhsat alındı, kazı başlamadı
Aranan belge: Arsa köşelerinin tespiti ve yapının arsaya aplikasyonu; yerel adı zemin aplikasyon vizesi olabilir
Kim hazırlar, kim imzalar: Yapı denetim kuruluşu sağlar, hizmet satın alabilir; köşe tespiti idare nezaretinde
Dayanak: Yapı denetimi yönetmeliği m.5/4-b
Durumunuz: Temel aşaması, belediye vize istiyor
Aranan belge: Forma göre harita uygulama belgesi veya temel aplikasyon tutanağı; bazı belediyelerin vizesinde harita belgesi hiç istenmez
Kim hazırlar, kim imzalar: Form yazıyorsa hazırlayanı oradan görürsünüz; belediye inceler
Dayanak: Belediyenin formu
Durumunuz: Statik proje için zemin soruluyor
Aranan belge: Zemin ve temel etüdü raporu; harita belgesi değildir
Kim hazırlar, kim imzalar: Jeofizik, jeoloji ve inşaat mühendisleri
Dayanak: İmar yönetmeliği m.57/6-a
Durumunuz: Yıl sonu, yapının durumu soruluyor
Aranan belge: Seviye tespit tutanağı
Kim hazırlar, kim imzalar: Yapı denetim kuruluşu, yapı sahibi, müteahhit veya şantiye şefi
Dayanak: Yapı denetimi yönetmeliği m.5/4-j
Durumunuz: Yapı bitti, müteahhidin borcu yüzünden iskân alınamıyor
Aranan belge: Kanundaki tespit tutanağı
Kim hazırlar, kim imzalar: Yapı sahibi, fenni mesuller, idare elemanları
Dayanak: 3194 m.28
Zemin etüdünü ayrı tutun: etüt raporu toprağın neyi taşıyacağını söyler, harita ölçümü binanın nereye oturduğunu.
Ruhsat veya temel aşamasındaysanız belgeyi isteyen kişiye üç şey sorun: Hangi form, kim imzalayacak, kime verilecek?
Mevcut bina için tutanak arıyorsanız aşağıda önerdiğimiz ölçüm kaydı size göre değil. Tarife bu tutanağın adını ve ücretini verir, içeriğini vermez; neyin ölçülüp yazılacağını dosyayı yürüten lisanslı büro veya kadastro müdürlüğü söyler. Bu tutanağı hazırlayan bürolardan biri de 4101-627 numaralı lisanslı büromuzdur. Tapu adımları için yapı kayıt belgesinden tapuya giden yolu okuyun.
İmar barışı tutanağının ücretini arsa alanı değil, bina inşaat taban alanı belirler. 2026 ikinci dönem tarifesinde ilk 100 m² 13.054 TL, sonraki her metrekare 26,10 TL. Varsayımsal örnek: taban alanı 160 m² olan binada 13.054 + (60 × 26,10) = 14.620 TL. Ulaşım ve harç gibi kalemler ayrıdır.
Temel aşamasında zemin tespit tutanağı istenirse içine ne yazılır?
Belediye bir form istiyorsa verilecek kâğıt o formun istediği belgedir. Aşağıdaki tablo bizim önerdiğimiz ölçüm kaydıdır: resmî şablon değildir, formun yerine geçmez. Ölçen mühendis doldurup imzalar, siz saklarsınız; fark çıktığında hangi değerin ne zaman ölçüldüğünü gösterir.
Yapı aplikasyon projesi, binayı araziye geçirmek için harita mühendisinin hazırlayıp imzaladığı, idarenin onayladığı projedir. Aplikasyon krokisi parselin belgesidir, vaziyet planı ise mimari projenin parçası; ikisi de bu projenin yerine geçmez.
Alan: Dosya kimliği
Karşılaştırılan belge: Ruhsat, tapu, onaylı proje
Harita mühendisi neyi kontrol eder?: Ada, parsel, ruhsat tarihi, proje revizyonu, ölçüm tarihi
Alan: Parsel köşeleri
Karşılaştırılan belge: Aplikasyon krokisi
Harita mühendisi neyi kontrol eder?: Köşe koordinatları ve kenar ölçüleri sahadaki noktalarla uyuşuyor mu?
Alan: Yapı köşeleri
Karşılaştırılan belge: Yapı aplikasyon projesi
Harita mühendisi neyi kontrol eder?: İşaretlenen köşeler proje koordinatında mı?
Alan: Yaklaşma mesafeleri
Karşılaştırılan belge: Aplikasyon projesi, imar planı
Harita mühendisi neyi kontrol eder?: Parsel sınırına ölçülen mesafe ve bina derinliği projedekiyle aynı mı?
Alan: Röper noktaları
Karşılaştırılan belge: Aplikasyon projesi
Harita mühendisi neyi kontrol eder?: Noktalar yerinde mi, ülke koordinat sistemine bağlı mı, kazıdan etkilenir mi?
Alan: Tabii zemin kotları
Karşılaştırılan belge: Aplikasyon ve mimari proje
Harita mühendisi neyi kontrol eder?: Aplikasyon projesindeki kot ve kazıdan önceki ölçüm; ölçüm yoksa "ölçülmedi"
Alan: Kot alınan nokta, ±0.00 (binanın sıfır kotu)
Karşılaştırılan belge: Yol kotu belgesi (tutanak veya kot kesit)
Harita mühendisi neyi kontrol eder?: ±0.00 hangi noktadan, hangi hesapla çıktı?
Alan: Kazı ve temel üst kotu
Karşılaştırılan belge: Mimari ve statik proje
Harita mühendisi neyi kontrol eder?: Proje değeri, ölçülen değer, fark santimetre olarak
Alan: Dayanak ve imza
Karşılaştırılan belge: -
Harita mühendisi neyi kontrol eder?: Kullanılan referans, ölçen mühendis, tarih
Bu satırlar tek seferde dolmaz: tabii zemin kepçeden önce, kazı ve temel üst kotu imalat sırasında ölçülür. Kazı başladıysa mühendis satıra projedeki kotu yazar, ölçülmediğini belirtir.
Kazı ve temel üst kotu satırına "uygundur" yazmak yetmez. Proje değeri ile ölçülen değer yan yana durmazsa kayıt sonradan farkı göstermez.
Kazıdan sonra yeniden ölçülemeyen kot tabii zemindir
Aks ve kolon yeri sonradan da ölçülür. Tabii zemin, yani arazinin el değmemiş yüzeyi, ilk kepçeyle gider.
İmar yönetmeliğinin 57. maddesi tabii ve tesviye edilmiş zemin kotlarını hem mimari projede hem aplikasyon projesinde ister. 14 Ocak 2026'dan beri aplikasyon projesinin tanımına ortometrik, yani kabaca deniz seviyesinden ölçülen yapı ve parsel zemin kotları da girdi. Proje bu tanıma göre hazırlandıysa kayıttaki kot da aynı türden olmalı, yoksa ikisi doğrudan karşılaştırılamaz.
Meyilli arazide bu kot binanın kotunu doğrudan belirler. Tabii zemin yoldan yüksek ve ön bahçe en az 10 metreyse ya da zemin yoldan aşağıda ve ön bahçe en az 12 metreyse kot tabii zeminden verilir. Bu durumda ±0.00, bina köşe kotlarının aritmetik ortalamasıdır. Ortalama yola göre 3.00 metreden yüksekse tabii zemin kotunu idare, yapı adasının tamamını etüt ederek belirler.
Varsayımsal örnek: dört köşe kotu 101.20, 101.60, 102.10 ve 101.90 olsun.
Toplam: 101.20 + 101.60 + 102.10 + 101.90 = 406.80
Ortalama: 406.80 ÷ 4 = 101.70, yani ±0.00
İki köşe kazıyla 100.40 ve 100.60'a indikten sonra ölçülürse: (100.40 + 100.60 + 102.10 + 101.90) ÷ 4 = 101.25
Fark: 101.70 − 101.25 = 0.45 metre; ±0.00 ve ona bağlı kat kotları kâğıt üzerinde bu kadar aşağı iner
Yönetmelik kazıyı iki yerden sınırlar. İdareden yol kotu belgesi ile ruhsat veya kazı izni almadan tabii zeminde kazı ve dolgu yapamazsınız. Ruhsat eki projeye aykırı olarak bodrum katlarını açığa çıkarmak için kazı ve tesviye de yasaktır.
Yoldan kot alınıyorsa hesap kırmızı kottan başlar
Planda aksine hüküm yoksa kot yoldan verilir: parselin kot aldığı yol cephesinde, bina köşeleri hizasındaki en yüksek tretuvar, yani kaldırım seviyesinden. Kırmızı kot plandaki yolun kullanıma hazır kotudur, siyah kot ise aynı yolun doğal zemin kotu. Tretuvar, kırmızı kotun 0.18 metre üstü kabul edilir.
Varsayımsal örnek: yolun kırmızı kotu 100.00, aynı noktanın siyah kotu 98.70 olsun, ±0.00 da kot alınan noktaya eşit kabul edilsin. Doğru hesap 100.00 + 0.18 = 100.18 verir. Hesap yanlışlıkla siyah kottan başlarsa 98.70 + 0.18 = 98.88 çıkar; ±0.00 ve ona bağlı kat kotları tam 1.30 metre aşağı kayar.
Şekil 1: Eklenen 0.18 metre iki hesapta da aynıdır; başlangıç kotu yanlış seçilince kırmızı ile siyah kot arasındaki farkın tamamı ±0.00'a geçer.
Ölçüm kaydına "kot alınan nokta" alanını koymamızın nedeni bu farktır. Referans yazılı değilse farkın imalattan mı hesaptan mı geldiği kayıttan anlaşılmaz. Belgedeki sayıların okunuşunu ve yoldan düşük parsellerdeki ayrı kuralı kot kesit, kırmızı kot ve siyah kot yazısında bulursunuz.
Temel aşamasında imza ve görevler dört ele dağılır
İmar ve yapı denetimi mevzuatı bu adı taşıyan kâğıt için imza listesi de vermez. Temel aşamasının çevresindeki görevlerin dağılımı ise belli:
Kim: Harita mühendisi
Temel aşamasındaki görevi: Yapı aplikasyon projesini hazırlayıp imzalar; ölçüm kaydını ölçen mühendis imzalar (önerimiz)
Dayanak: İmar yönetmeliği m.57/4
Kim: Yapı denetim kuruluşu
Temel aşamasındaki görevi: Köşe tespitini ve aplikasyonu sağlar; işyeri teslim tutanağını yapı sahibi ve müteahhit veya şantiye şefiyle imzalar
Dayanak: Yapı denetimi yönetmeliği m.5/4-a, b
Kim: Fenni mesul
Temel aşamasındaki görevi: 4708 kapsamı dışındaki yapılarda aplikasyon, hafriyat ve temel aşamalarında yerindedir, yapı denetim defterine işler
Dayanak: İmar yönetmeliği m.68/15
Kim: İdare
Temel aşamasındaki görevi: Köşe tespitine nezaret eder, aplikasyon projesini onaylar
Dayanak: İmar yönetmeliği m.57/4; yapı denetimi yönetmeliği m.5/4-b
4708 kapsamı dışı dediğimiz, bodrum hariç en çok iki katlı ve toplam 200 m²'yi geçmeyen müstakil yapılar gibi istisnalardır. Harita mühendisinin yapı fenni mesulleri sayımında yer almayıp aplikasyon projesinin müellifi olarak sorumlu olmasını fenni mesuliyet yazısında anlatıyoruz.
Müteahhidin şantiye için ayrıca ölçüm yaptırması, 4708 kapsamındaki yapılarda yapı denetim kuruluşunun köşe tespiti ve aplikasyon görevini ortadan kaldırmaz. İşe başlamadan yapı denetim kuruluşuyla kimin ölçümünün dosyaya gireceğini netleştirin.
Ölçüm kaydı tolerans vermez, farkı da kapatmaz
"Şu kadar santim serbest" diyen bir hüküm yoktur: İmar Kanunu, yapı denetimi kanunu ve iki yönetmelik kot veya konum için sayısal yapım toleransı vermez. Tolerans varsa proje şartnamesinden veya geçerli standarttan okunur.
Fark çıktığında ölçüm kaydı onu görünür kılar, ama ortadan kaldırmaz. Ruhsat alınmış yapıda değişiklik yeniden ruhsata bağlıdır, uygunluğa da idare karar verir. O noktadan sonraki yol için bina kotu projeden farklı çıktığında yapılacakları okuyun. Somut bir uyuşmazlıkta avukattan görüş alın.
Belediye formunda harita belgesi yoksa ölçümü yine kayda geçirin
Yapı denetim kuruluşunun temel bölümünde düzenlediği kalıp ve donatı, topraklama ve beton döküm tutanakları harita belgesi değildir. İş bitirmede ise kuruluş, binanın aplikasyon projesine uygun aplike edildiğini gösteren belgeyi denetler ve raporunu ekler. Temelde tutulan ölçüm, o belge hazırlanırken temel aşamasındaki konum ve kotları gösterir.
Temel üstü vizesinde idarenin aradığı kanal kotu tutanağı ve öteki aşamalar için ruhsattan iskâna harita takvimine bakın.
Ölçüm istemeden önce elinizde olsun
Ada ve parsel, ruhsat, onaylı mimari proje, yapı aplikasyon projesi, aplikasyon krokisi, yol kotu belgesi, belediyenin formu ve varsa kanal kotu tutanağı. Şantiye ölçümlerini şantiye harita ve ölçüm hizmetlerimiz kapsamında veriyoruz, kaydı ölçümü yapan harita mühendisimiz imzalar; bu belgelerle bize ulaşabilirsiniz.
Kaynaklar
PROJENİZİN SONRAKİ ADIMI
İhtiyacınıza uygun sonraki adım.
Konuyla ilgili bilgileri inceleyin ve projeniz için bir sonraki adımı belirleyin.
Kocaeli İnşaat Ölçümleri ve Şantiye Harita Hizmetleri