Tarım dışı kullanım izni için harita ve kroki

Önce başvurursunuz. Başvuru il müdürlüğüne ulaşınca en az iki ziraat mühendisi arazi etüt raporunu yazar, il müdürü onaylar; rapor arazinin sınıfını ve toprak koruma projesi gerekip gerekmediğini söyler. Proje gerekiyorsa eklerinden ikisi harita tarafını ilgilendirir: proje alanının köşe koordinatlarını gösteren kroki ve talep edilen alanı çevresiyle gösteren, 1/25.000 veya daha büyük ölçekli topografik harita. Sera, depo, bağ evi gibi tarımsal amaçlı yapıların yolu ayrıdır; orada konum dosyası (kml/kmz) ve vaziyet planı istenir.

Bu çizimlerin ikisi de izin getirmez ve kural olarak ilk gün gerekmez. Kasım 2026 itibarıyla yürürlükteki Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılması Hakkında Yönetmelik'e göre toprak koruma projesini ziraat mühendisi hazırlar, haritalar bu projenin ekidir ve proje, talep uygun görüldükten sonra hazırlanır.

• Aşama: Başvurudan önce

  Belge: Sınır ve komşuluk kontrolü

  Hazırlayan: Malik, harita mühendisi

  Harita işi: Parselin neye değdiği, ova ve plan sınırı

  Müdürlüğe göre değişir mi?: Hayır, kendi hazırlığınız

• Aşama: Başvuru

  Belge: Kadastral pafta, çap

  Hazırlayan: Malik

  Harita işi: Parseli işaretli çıktı

  Müdürlüğe göre değişir mi?: Olabilir: istenip istenmediği, koordinat sistemi

• Aşama: Başvuru (güneş santrali, maden)

  Belge: TAD Portal saha girişi

  Hazırlayan: Başvuruyu giren

  Harita işi: Saha sınırı ve koordinatlar

  Müdürlüğe göre değişir mi?: Hayır, yönetmelikte yazılı

• Aşama: Etüt

  Belge: Arazi etüt raporu

  Hazırlayan: En az iki ziraat mühendisi

  Harita işi: Yer bilgisi; kroki eklenebilir

  Müdürlüğe göre değişir mi?: Hayır, yönetmelikte yazılı

• Aşama: Uygun görüş sonrası (etüt gerektiriyorsa)

  Belge: Toprak koruma projesi

  Hazırlayan: Ziraat mühendisi; kroki: harita mühendisi

  Harita işi: Köşe koordinatlı kroki, topografik harita

  Müdürlüğe göre değişir mi?: Olabilir: biçim, imza, koordinat sistemi

Projeyi valilik veya Bakanlık hazırlar ya da hazırlatır, siz de hazırlatabilirsiniz. Siz hazırlatıyorsanız kroki siparişi de sizdedir: krokiyi harita mühendisi çizer, ziraat mühendisi projeye ekler. Topografik haritayı kimin getireceğini ziraat mühendisiyle baştan kararlaştırın.

Dosyanız hangisi: tarım dışı kullanım mı, tarımsal yapı mı?

Hangi çizimlerin isteneceğini talebin türü ve arazinin sınıfı belirler. 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 13. maddesi üç kapı açar, yönetmelik de güneş enerjisini ayrıca sınırlar.

• Talep: Savunma, yol, kamu yararı kararlı yatırım gibi sayılı işler

  Arazi sınıfı: Mutlak, özel ürün, dikili, sulu

  Karar: Alternatif yoksa ve Toprak Koruma Kurulu uygun görürse izin

  Harita tarafı: Kroki, topografik harita

  Dayanak: 5403 m.13/1, yönetmelik m.14/1

• Talep: Gerçek ve tüzel kişilerin münferit talepleri

  Arazi sınıfı: Yalnız kuru marjinal

  Karar: Bütünlük bozulmuyor ve toprak koruma projesine uyuluyorsa valilik izin verebilir

  Harita tarafı: Kroki, topografik harita

  Dayanak: 5403 m.13/2, yönetmelik m.14/3

• Talep: Güneş enerjisi santrali (GES; tarımsal amaçlı çatı ve sulama GES'i hariç)

  Arazi sınıfı: Yalnız kuru marjinal

  Karar: Başka sınıftaki talep Kurul gündemine alınmaz

  Harita tarafı: Saha sınırı, koordinat, kroki, topografik harita

  Dayanak: Yönetmelik m.7/7, m.6/10

• Talep: Sera, depo, mandıra, bağ evi

  Arazi sınıfı: Her sınıf

  Karar: Valilik izni (büyük ovada Bakanlık)

  Harita tarafı: kml/kmz, vaziyet planı, yapı ve parsel koordinatları

  Dayanak: 5403 m.13/3, yönetmelik Ek-1, Ek-16

Hangi satırda olduğunuzu tapudaki "tarla" yazısı söylemez. Kanun araziyi mutlak, özel ürün, dikili ve marjinal diye ayırır; marjinal, diğer üçüne girmeyen ve yalnız geleneksel toprak işlemeli tarım yapılan arazidir. Kesin sınıfı etüt raporu belirler; sonuç bölümünde alternatif alan ve proje gereği de yazar. Önceden kullanıma bakın: sulanan veya ağaçlı parsel "yalnız kuru marjinal" satırlarına girmeyebilir. Tapudaki nitelikle arazi sınıfının farkını arsa ile tarla arasındaki fark yazımız anlatıyor.

Tarımsal yapıda teknik raporu serbest çalışan ziraat mühendisi imzalar, ama rapora bütün yapıların ve parsel sınırlarının koordinatları işlenir. kml/kmz dosyası da kadastral parseli ve tesisin yerleşimini gösterir.

Başvurular Bakanlığın çevrim içi sistemi TAD Portal üzerinden il müdürlüğüne ulaşır. Plan gerektiren talebi belediyeye veya plan yapmaya yetkili diğer kuruma yaparsınız, başvuruyu o kurum Portal'a girer; enerji ve maden gibi plan gerektirmeyen yatırımlar doğrudan girilir.

GES ve maden sahasında yapılan sınıf tespiti izin yerine geçmez, izin ayrıca alınır.

Çizim parası harcamadan önce: dosyayı durdurabilecek dört kontrol

Sınır ve komşuluk okumasına parsel sorgu ekranından başlayabilirsiniz; ekranın kullanım koşullarına göre sonuç bilgilendirme amaçlıdır, resmî işlemde kullanılamaz.

1. Parselin sınırı neye değiyor

Yönetmelik tarımsal kullanım bütünlüğüne parselin sınırından bakar: talep edilen arazi planlı alana, karayoluna, köy veya mahalle yoluna ya da tarım dışı bir alana sınırdaş mı? Kadastral yol bu listede yok, yani paftada yol görünmesi burada yetmez. İncelemede bütünlüğün bozulacağı görülürse talep Kurul gündemine gelmeden reddedilir. Yenilenebilir enerji, yönetmeliğin saydığı maden işleri ve tarımsal amaçlı yapılarda bütünlük aranmaz.

Parseli kenar kenar okuyup her yönde neye değdiğini yazın. Dört yanı tarım olan parselde dosya burada durabilir; bu soru netleşmeden çizim siparişi vermeyin.

2. Toplulaştırma sahası ve içme suyu havzası

Toplulaştırma projesi süren alanda, tapu tescili bitene kadar toplulaştırmadan sorumlu kurumun görüşü alınır. Görüş olumsuzsa valilik talebi etüt raporu düzenlenmeden reddeder. İçme ve kullanma suyu havzası yönünden sakınca çıkarsa da talep Kurul gündemine alınmaz. İkisini de aşağıdaki il müdürlüğü sorularının ilkinde sorun.

3. Büyük ova sınırı parseli kesiyor mu

Büyük ova koruma alanı şerhini tapu kaydının beyanlar hanesinde arayın. Ova içinde Kanunun 14. maddesi, alternatif yoksa ve Kurul uygun görürse, yalnız tarımsal amaçlı yapılara ve ortak kamu yararı kararlı işlere kapı bırakır.

Parselin bir kısmı ova içinde kalıyorsa yönetmelik iki parçayı ayrı değerlendirir. Ova dışındaki kısım talebin tamamını karşılıyorsa ova içindeki alanın alternatifi o kısım sayılır; karşılamıyorsa ova içindeki alan en az etkilenecek biçimde işleme alınır. Çizginin iki yanındaki alanları görmeden proje sınırı çizmeyin.

Şekil 1: Ova sınırı parseli kestiğinde sonucu, ova dışındaki kısmın talebin tamamını karşılayıp karşılamadığı belirler; bu yüzden iki yandaki alan önceden görülür.

4. Plan kararı, yakındaki alternatif ve tapu şerhi

Tarım dışı taleplerde alternatif alan araştırması zorunludur; yenilenebilir enerji ve yönetmeliğin saydığı maden işlerinde ise alternatif bulunmadığı kabul edilir. Araştırma köy veya kırsal mahalle sınırları içinde yapılır; planlı alanlara, köy yerleşik alanlarına ve tarımsal potansiyeli daha düşük alanlara bakılır. Aynı köyde planlı boş alan varsa bunu başvurudan önce görün, çünkü etüt raporu da yazacak.

Plan parselinizi tarımsal niteliği korunacak alan olarak ayırmışsa ifraz yapılamaz, arsa vasfı verilemez, yol geçirilemez.

Tapunun beyanlar hanesinde "5403 sayılı Kanunun amacı dışında kullanılmıştır." yazıyorsa dosyaya ondan başlayın: bu kayıt aykırılık giderilmeden silinmez.

Talep uygun görüldükten sonra: kroki ve haritaların ölçüsü

Yönetmeliğin Ek-9'u, yani toprak koruma projesinin içindekiler şeması, harita ekini şöyle sayar: 1/25.000 veya daha büyük ölçekli topografik harita, proje köşe koordinatlarını içeren kroki, jeolojik harita, toprak haritası, fiziki haritalar, arazi fotoğrafları. İlk ikisi doğrudan harita işidir; ziraat mühendisinin isteyeceği altlık aşağıda ayrıca geçer. Nisan 2026'dan önce hazırlanmış rehberlerdeki ek numaraları eski yönetmeliğe dayanabilir.

Listede halihazır harita veya plankote adı geçmez. Bunları çizdirmeden önce projeyi hazırlayan mühendisin isteyip istemediğine bakın.

Köşe koordinatlı kroki: parsel sınırı ile proje sınırı ayrı çizilir

Ek-9 parsel değil "proje alanı" der; yerin il, ilçe, köy veya belde, mevkii, pafta, ada, parsel, alan ve koordinat bilgisini ister, şablon vermez. Çizdirdiğiniz krokide şunları arayın: sırayla numaralı köşeler, her köşenin sağa ve yukarı değeri, koordinat sistemi, ayrı çizgilerle parsel ve proje sınırı, ikisinin de alanı.

Şekil 2: Krokide iki ayrı çizgi ve iki ayrı alan görünmeli; numaralı köşeler proje sınırını tarif eder. Sayılar aşağıdaki varsayımsal örnekten gelir.

Proje sınırını önce netleştirin, çünkü ziraat mühendisi koruma tedbirlerini bu çizgiye göre yazar.

Köşelerin sorgu ekranından değil, kadastro kaydından ve gerekiyorsa zeminden alındığını görün. Doğrudan koordinatlı üretilmemiş, alanı köşe koordinatlarıyla hesaplanmamış veya paftası zeminle uyumlu olmayan parsel geçici koordinatlı sayılır. Parselinizin durumunu krokiyi çizecek harita mühendisinden öğrenin.

Varsayımsal örnek: 25.000 m² tek malikli parselin 120 m × 60 m'lik kısmı için talep var.

• Adım: Proje alanı

  Hesap: 120 × 60

  Sonuç: 7.200 m²

• Adım: Etüt raporundaki birim

  Hesap: 7.200 ÷ 10.000

  Sonuç: 0,72 hektar

• Adım: Kalan alan

  Hesap: 25.000 - 7.200

  Sonuç: 17.800 m²

• Adım: Kalan alanın dekar karşılığı

  Hesap: 17.800 ÷ 1.000

  Sonuç: 17,8 dekar

Proje sınırı kalan parçanın bölünmesini de etkiler. Mutlak, marjinal ve özel ürün arazisinde asgari büyüklük 20 dekardan küçük belirlenemez; ilçedeki yeter gelirli büyüklük de ayrı sınırdır ve arazi bunların altında ifraz edilemez. Bu sınıflarda 17,8 dekarlık parçayı ayrı parsel yapabileceğinizi varsaymayın. Kanunun 8. maddesindeki küçük parsel imkânı, gerekli olursa ve Bakanlık uygun görürse, tarım dışı izin verilen alanlar için yazılıdır. Kalan parçayı ayırmak istiyorsanız 20 dekar için bu parselde proje 5.000 m²'yi geçmemeli; ilçe eşiği yüksekse bu da yetmez. Eşikler hisseli arsa ve miras kalan tarla yazımızda duruyor.

Koordinat sistemi krokinin üstüne yazılır

Ek-9 "koordinat" der, sistem adı vermez. Büyük Ölçekli Harita ve Harita Bilgileri Üretim Yönetmeliği güncel üretimi ulusal sistem TUREF'e ve üç derecelik dilime bağlar; Kocaeli'nin tamamı 30° orta meridyenli dilimdedir. Ama eski çizim de il müdürlüğünün listesi de eski sistem ED50 olabilir. Eski altı derecelik UTM'de dilim sınırı olan 30. boylam İzmit'in doğusundan geçer ve ili ikiye böler; krokide sistemin yanında dilim de yazsın.

Varsayımsal bir koordinat listesinde ED50 yazarken çizim TUREF kabul edilirse parsel yanlış konuma yerleşebilir. Kayma miktarı konuma ve dönüşüme bağlı olduğundan parsel genişliğiyle karşılaştırılarak sabit bir düzeltme çıkarılmaz. Başvurudaki liste ile çizimin aynı koordinat referans sistemini kullandığını doğrulatın.

Proje koordinatını internet çeviricisine bırakmayın; dönüşüm parametreleri yalnız hesaplandıkları proje alanında geçerlidir. Dönüşümün hangi parametreyle yapıldığını krokinin notunda görün.

Topografik harita yeri gösterir, sınırı göstermez

Ölçekte küçük payda büyük ölçek demektir: 1/5.000, 1/25.000'den büyüktür. "1/25.000 veya daha büyük" ifadesi bu yüzden 1/10.000 ve 1/5.000 haritayı da kabul eder, 1/100.000 ise şartı karşılamaz.

Varsayımsal örnek: 10 dekarlık kare parsel, kenarı 100 m.

• Ölçek: 1/25.000

  Kâğıtta kenar: 100 m ÷ 25.000 = 4 mm

  1 mm'lik çizgi zeminde: 25 m

• Ölçek: 1/10.000

  Kâğıtta kenar: 100 m ÷ 10.000 = 10 mm

  1 mm'lik çizgi zeminde: 10 m

• Ölçek: 1/5.000

  Kâğıtta kenar: 100 m ÷ 5.000 = 20 mm

  1 mm'lik çizgi zeminde: 5 m

• Ölçek: 1/1.000

  Kâğıtta kenar: 100 m ÷ 1.000 = 100 mm

  1 mm'lik çizgi zeminde: 1 m

1/25.000'de parsel mercimek tanesi kadardır.

Arazi özellikleri haritası ziraat tarafıyla konuşulur

Ek-9 mevcut durum bölümünde iklim, toprak, eğim, kullanım şekli ve sit özelliklerinin 1/10.000 veya daha büyük ölçekli haritalarla (plan işlerinde 1/25.000) verilmesini ister.

İçeriği ziraat mühendisi yazar, harita tarafından beklenen altlık ve proje sınırıdır. Hangi dosya biçimini istediğini projeyi hazırlayan mühendise çizimden önce sorun.

İl müdürlüğüne göre değişen kısmı çizimden önce sorun

Arazi sınıfını, aşama sırasını ve Ek-9 haritalarını yönetmelik sabitler. Başvuru listesini ise il müdürlükleri kendi hizmet standartlarında yazar; bu liste yönetmeliğin sırasıyla aynı olmayabilir. Yönetmelikte sonraya kalan bir çizim, müdürlük listesinde başvuruya gelebilir.

Kocaeli İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nü (0262 312 13 00) çizim başlamadan arayın ve şunları sorun:

1. Bu parsel büyük ova koruma alanında, içme suyu havzasında veya toplulaştırma sahasında mı; ova sınırı parseli kesiyorsa çizgiyi nereden alırım?

2. Başvuruda kadastral pafta ve çap istiyor musunuz, hangi koordinat sistemiyle?

3. Köşe koordinatlı krokide hangi koordinat sistemini, kimin imzasını, hangi dosya biçimini arıyorsunuz?

4. Parsel hisseliyse diğer paydaşların yazılı onayı (muvafakat) nasıl isteniyor?

5. Proje dışında kalan parçada hangi büyüklük eşiğine bakıyorsunuz, daha küçük parsele görüş çıkar mı?

Hisseli parselde tarımsal yapı için noter onaylı muvafakatname zorunludur.

Eksik belgeye süre işler: kamu kurumlarından alınacak belgeler altı ay, diğerleri üç ay içinde tamamlanır; tamamlanmayan başvuru size iade edilir.

İzin çıksa da çıkmasa da: süre, itiraz ve ceza

İzin yapı hakkı vermez. Tebliğden itibaren iki yıl içinde gereken plan, ruhsat veya onay tamamlanmazsa izin geçersiz sayılır. Plan veya ruhsat için gereken halihazır harita ve yapı aplikasyon projesi gibi işleri bu iki yılın içine sığdırın.

Tapudaki nitelik kaydı ayrı bir iştir; yolunu cins değişikliği yazımız anlatıyor.

İzin gelmeden dolgu, kazı veya yapıya başlamayın. Valilik işi durdurur; izinsiz kullanım cezası da 20 Haziran 2026'dan beri metrekare başına 2.500 TL, büyük ova koruma alanında bunun iki katıdır.

Talep reddedilirse etüt raporuna ve valilik kararına tebliğden itibaren bir yıl içinde, bir defaya mahsus itiraz edilebilir; Bakanlık kararı idari yolda kesindir. Somut bir ret veya ceza dosyasında avukattan destek alın.

Etüt raporu ve toprak koruma projesi ziraat mühendisinin işidir, biz hazırlamayız. Bizim tarafımızda aplikasyon ve sınır tespiti, vaziyet planı, halihazır harita ve danışmanlık hizmetimiz var; dört kontrolü ve il müdürlüğü sorularını ada ve parselle birlikte konuşabiliriz. Aplikasyon krokisini lisanslı büromuz düzenleyip imzalar, halihazır haritayı harita mühendisimiz hazırlayıp imzalar; izni valilik veya Bakanlık verir. İletişim sayfamızdan ulaşırken güncel tapu kaydı, ada ve parsel numarası, talebin amacı ve kapladığı alan, parselin plan durumu elinizde olsun.

Kaynaklar

• Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılması Hakkında Yönetmelik, 4 Nisan 2026 (alomaliye.com kopyası)

• Aynı yönetmeliğin ekleri, Ek-1, Ek-3, Ek-9, Ek-16 (Lexpera kopyası)

• 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, konsolide metin, son değişiklik 20 Haziran 2026 (Lexpera kopyası)

• Aydın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, 2025 Hizmet Standartları

• Harita Genel Müdürlüğü, Büyük Ölçekli Harita ve Harita Bilgileri Üretim Yönetmeliği

• Tapu Planlarında Yanılma Sınırının Belirlenmesi Hakkında Yönetmelik (Lexpera kopyası)

• TKGM, Parsel Sorgu Kullanım Koşulları

• Kocaeli İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, iletişim ve ilçe müdürlükleri