Ölçü krokisi ve koordinat listesi nasıl okunur?

Koordinat listesi her köşenin yerini, ölçü krokisi köşelerin sırasını söyler. İkisini okuyunca parselin alanını harita programı olmadan, telefonun hesap makinesiyle bulursunuz. Varsayımsal örnek: Dört köşeli bir parselde sonuç 862,50 m² çıkıyor.

Çıkan sayı resmî yüzölçümü değildir. Size iki şey söyler: köşe sırasını doğru aldınız mı, kâğıttaki sayılar belgenin yazdığı alanla tutuyor mu.

Koordinat listesi sütun sütun: hangi sayı ne söyler

Varsayımsal örnek: Listenin başında "TUREF, TM30" yazdığını düşünün.

• Nokta: P1

  Y (m): 468.062,40

  X (m): 4.512.071,15

  H (m): 38,42

• Nokta: 1

  Y (m): 468.100,00

  X (m): 4.512.100,00

  H (m): 41,20

• Nokta: 2

  Y (m): 468.100,00

  X (m): 4.512.120,00

  H (m): 41,65

• Nokta: 3

  Y (m): 468.140,00

  X (m): 4.512.125,00

  H (m): 42,10

• Nokta: 4

  Y (m): 468.145,00

  X (m): 4.512.105,00

  H (m): 41,80

Her sütunu şöyle okuyun:

• Sütun: Nokta

  Ne demek: Köşenin veya ölçü noktasının adı

  Okurken: P1, P1/1 poligon noktasıdır, yani ölçünün bağlandığı nokta; AN, RN, YN yükseklik noktasıdır. Parsel köşesi sayılmaz

• Sütun: Y

  Ne demek: Sağa değer, doğuya doğru büyür

  Okurken: Kocaeli'de TM30 dilimindeyse altı hane, kabaca 446.000-530.000

• Sütun: X

  Ne demek: Yukarı değer, kuzeye doğru büyür

  Okurken: Yedi hane, 4,5 milyon dolayında

• Sütun: H

  Ne demek: Yükseklik (kot)

  Okurken: Alan hesabına girmez

Okulda öğrendiğiniz grafikte x yatay, y dikeydi. Haritada tersidir: Büyük Ölçekli Harita ve Harita Bilgileri Üretim Yönetmeliği Y'yi sağa değer, X'i yukarı değer diye tanımlar. Ülke koordinatlarında sütunlar hangi sırayla yazılmış olursa olsun hane sayısından ayırırsınız: yedi haneli olan X'tir. Listeyi AutoCAD'e aktarırken önce Y'yi girin, çünkü CAD'de ilk sayı genellikle doğu sayılır.

Virgülden sonraki iki hane santimetredir. Üretim yönetmeliği koordinatın santimetre duyarlığında hesaplanmasını, konumun ise 7 cm'den iyi olmasını ister. Bu yüzden 862,50'nin virgülden sonrasıyla kimseyle tartışmayın.

Kocaeli'nin tamamı 3 derecelik TM30 dilimine girer. Y kabaca 698.000-754.000 veya 246.000-278.000 arasındaysa liste eski 6 derecelik UTM diliminde yazılmış olabilir; sistemi farklı satırları aynı hesapta karıştırmayın.

Aynı köşe ED50 ve TUREF gibi farklı sistemlerde farklı koordinatlarla yazılır. Farkın büyüklüğü konuma, dilime ve dönüşüm yöntemine bağlıdır; bir il için sabit kaydırma değeri kullanılamaz. Bir listedeki alanın yakın çıkması koordinat sisteminin doğru seçildiğini kanıtlamaz. Noktaları zemine veya proje altlığına taşımadan önce sistem, dilim ve epok bilgisi doğrulanmalıdır.

Ölçü krokisi sahadaki kayıttır: cetvelle değil numarayla okunur

Liste adres defteri gibidir: her noktanın yerini söyler, kimin kimin yanında olduğunu söylemez. Bunu kroki söyler. Üretim yönetmeliğine göre kroki ölçme sırasında çizilir; kontrol noktalarını, ölçülen detayları, noktalar arasındaki geometriyi ve yöntemin gerektirdiği ölçüleri gösterir. Kuzeye yönlendirilir, yaklaşık ölçekte çizilir.

"Yaklaşık ölçekte" sözü okuma kuralınızı belirler: Krokinin üzerine cetvel koyup metre çıkarmayın, sayıyı krokinin yazdığından veya listeden alın.

• Krokide: Kuzey yönü

  Ne demek: Kroki kuzeye bakar

  Ne yapın: X'i büyük olan nokta yukarıda mı, kontrol edin

• Krokide: P ile başlayan noktalar

  Ne demek: Ölçünün dayandığı noktalar

  Ne yapın: Köşe saymayın

• Krokide: Numaralı köşeler

  Ne demek: Listedeki satırların karşılığı

  Ne yapın: Her köşenin numarasını listede bulun

• Krokide: Köşeleri bağlayan çizgi

  Ne demek: Hangi nokta hangisine komşu

  Ne yapın: Alan hesabının sırasını buradan alın

• Krokide: Kenar üzerindeki sayı

  Ne demek: Zeminde ölçülen kenar (cephe)

  Ne yapın: Koordinattan çıkan kenarla karşılaştırın

• Krokide: Kodlar ve işaretler

  Ne demek: Üretim yönetmeliğinin ek-3'ündeki işaretler

  Ne yapın: Ek-3'te sınıfına bakın: 1000 sınırlar, 1200 yapılar, 2400 kontrol noktaları

• Krokide: Komşu kroki numarası

  Ne demek: Ölçü birden çok sayfaya yayılmış

  Ne yapın: Eksik köşeyi komşu sayfada arayın

Şekil 1: Liste noktaların yerini verir, kroki kimin kimin yanında olduğunu gösterir: sınır 1, 2, 3, 4, 1 sırasıyla gezilir, sınırın dışındaki P1 köşe sayılmaz.

Krokide az ölçü görmeniz tek başına eksik demek değildir. Üretim yönetmeliği "yöntemin gerektirdiği ölçüler" der ve ek-8'inde prizmatik alım, takeometrik alım ve takeometreyle GPS'in birlikte kullanıldığı alım için ayrı kroki örnekleri verir. Şerit ve prizmayla yapılan alımda ölçüler genellikle kâğıda yazılır; takeometre (açı ve mesafe ölçen elektronik alet) veya GNSS (uydu alıcısı) ile yapılan alımda ölçüyü çoğunlukla alet kaydeder.

Başlığında "aplikasyon krokisi" yazan kâğıt başka bir belgedir: sınır işaretlendikten sonra sonucu kaydeder ve aplikasyon krokisinin alanları ayrı okunur. Üzerinde koordinat listesi varsa sütun okuma ve alan hesabı aynıdır.

Alana geçmeden kenarları sınayın: kroki ile liste tutuyor mu

Üretim yönetmeliğinin 48. maddesi köşenin cephe çekilerek, bu mümkün değilse başka bir noktadan alımla kontrol edilmesini ister; cephe, iki köşe arasında zeminde ölçülen kenardır. Hesaplanan kenar ile ölçülen cephe arasındaki fark d = 0,05 + 0,001 x S metreyi geçemez; S, metre cinsinden cephe uzunluğudur. Aynı kontrolü masada, cephesi yazan her kenarda yapın. Krokide cephe yazmıyorsa bu adımı atlayın.

Örnek krokide 2-3 kenarının üzerinde 40,28 m yazıyor.

1. Y farkı: 468.140,00 - 468.100,00 = 40,00 m

2. X farkı: 4.512.125,00 - 4.512.120,00 = 5,00 m

3. Kenar: √(40,00² + 5,00²) = √1.625 = 40,31 m

4. Sınır: 0,05 + 0,001 x 40,31 = 0,09 m

5. Fark: 40,31 - 40,28 = 0,03 m, sınırın içinde

Fark sınırı aşarsa satırı, numarayı ve belgeyi yeniden kontrol edin; yine aşıyorsa hesabı listeyi hazırlayan mühendise gösterin. Bu ölçüt ölçümün kendi kontrolüdür, tapudaki alanla farkın eşiği değildir.

Alanı beş adımda kendiniz hesaplayın

Hesabı yukarıdaki listeyle yapalım.

1. Parsel köşelerini ayırın. Krokide sınır çizgisinin üzerinde olmayan nokta hesaba girmez; P1 de böyledir. Geriye 1, 2, 3 ve 4 kalır.

2. Baştaki ortak rakamları atın. Bütün Y'lerden 468.000, bütün X'lerden 4.512.000 çıkarın: 1 (Y 100, X 100), 2 (Y 100, X 120), 3 (Y 140, X 125), 4 (Y 145, X 105). Hepsinden aynı sayıyı düşmek sonucu değiştirmez, hesap makinesini de büyük çarpımlardan kurtarır.

3. Sırayı krokiden alın. Krokiniz yoksa mühendisten isteyin; numara sırası sınır sırası olmayabilir. Köşeleri sınır boyunca saat yönünde gezin, son köşeden ilkine dönün: 1, 2, 3, 4, 1.

4. Her kenar için bir satır yazın: (sonraki Y - bu Y) x (sonraki X + bu X).

5. Satırları toplayın, toplamı ikiye bölün.

• Kenar: 1-2

  Y farkı: 100 - 100 = 0

  X toplamı: 120 + 100 = 220

  Çarpım: 0

• Kenar: 2-3

  Y farkı: 140 - 100 = 40

  X toplamı: 125 + 120 = 245

  Çarpım: 9.800

• Kenar: 3-4

  Y farkı: 145 - 140 = 5

  X toplamı: 105 + 125 = 230

  Çarpım: 1.150

• Kenar: 4-1

  Y farkı: 100 - 145 = -45

  X toplamı: 100 + 105 = 205

  Çarpım: -9.225

• Kenar: Toplam

  Y farkı:

  X toplamı:

  Çarpım: 1.725

Sonuç: 1.725 / 2 = 862,50 m².

Bu yöntem, Tapu Planlarında Yanılma Sınırının Belirlenmesi Hakkında Yönetmelik'te de yer alan Gauss alan hesabıdır; Tapu Planları Tüzüğü'nün 8. maddesi de alanı köşe koordinatlarından ister. Tablonun toplamı alanın iki katıdır, ikiye bölme bundan gelir. Her satırın yarısı, o kenarla X'in sıfır olduğu çizgi arasında kalan bir yamuktur. Doğuya giderken yamuk eklenir, batıya dönerken çıkar, geriye parselin kendisi kalır.

Şekil 2: Doğuya giden kenarların altındaki yamuklardan batıya dönen kenarın altındaki yamuk çıkınca geriye yalnız parsel kalır: 5.475,00 - 4.612,50 = 862,50 m².

Toplam eksi çıkarsa köşeleri saat yönünün tersine gezmişsinizdir; işareti atın, alan aynıdır. Saat yönünde gezdiğiniz hâlde eksi çıkıyorsa X ile Y yer değiştirmiştir.

Listedeki sayılar izdüşüm koordinatıdır, yani arazinin haritaya yatay yansıması. Bu yüzden sonuç parselin yatay alanıdır; eğimli tarlada şeridi yere yatırarak bulduğunuz alanla aynı olmaz.

Hesap her yanlışı göstermez: aynı listeden beş yanlış okuma

Aynı listeyi beş ayrı biçimde yanlış okuyalım. Doğru sonuç 862,50 m².

• Okuma hatası: X ve Y yer değiştirmiş

  Çıkan alan: 862,50 m²

  Nasıl yakalarsınız: Alan aynı, yalnız toplam eksi çıkar

• Okuma hatası: Son köşeden başa dönülmemiş

  Çıkan alan: 5.475,00 m²

  Nasıl yakalarsınız: Satır sayısı köşe sayısına eşit olmalı

• Okuma hatası: Sıra karışmış (1, 3, 2, 4)

  Çıkan alan: 50,00 m²

  Nasıl yakalarsınız: Sırayı krokideki çizgiden alın

• Okuma hatası: P1 köşe sanılmış

  Çıkan alan: 1.417,63 m²

  Nasıl yakalarsınız: Krokide P1'in sınırda olmadığını görürsünüz

• Okuma hatası: 4. köşenin X'i 105 yerine 106

  Çıkan alan: 842,50 m²

  Nasıl yakalarsınız: 3-4 veya 4-1 kenarının cephesi yazıyorsa görünür

Son satırda tek bir sayıdaki 1 m'lik yanlış, bu parselde alanı 20 m² oynatıyor.

Çıkan sayıyı önce belgeyle, sonra tapuyla karşılaştırın

Belgede alan yazıyorsa önce ona bakın. O alan bu koordinatlardan hesaplandıysa fark yuvarlamadan büyük olmamalı. Büyükse hesabınızı satır satır mühendise gösterin.

Tapu ayrı bir sorudur. Kayıtlı alan başka tarihte, başka yöntemle hesaplanmış olabilir; tapudaki alanla ölçülen alanın neden ayrıldığını ayrı anlattık.

Mayıs 2026'dan beri 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun 41. maddesi, farkın yanılma sınırını aştığı durumu hata sayıyor. Sınır parselin nasıl üretildiğine bağlı, bu yüzden mühendise ilk sorunuz şu olsun: Bu parsel arşiv onaylı mı? Arşiv onaylı parsel, doğrudan koordinatla üretilmiş, alanı köşe koordinatlarıyla tescil edilmiş ve paftası zeminle uyumlu parseldir.

Örnek parselimiz arşiv onaylı, listedeki koordinatlar da onun arşiv onaylı koordinatları olsun. Yanılma sınırı yönetmeliğinin dilimli tablosu ilk 500 m²'ye 6,3 m², kalan 362,50 m²'ye binde 5 verir: 6,3 + 362,50 x 0,005 = ±8,11 m², yani 854,39 ile 870,61 m² arası. Tapuda 860 m² yazıyorsa fark sınırın içindedir ve hata sayılmaz. 850 m² yazıyorsa 12,50 m²'lik fark tablodaki sınırı aşar, yine de iş bitmez: Yönetmelik, paftası zeminle uyumlu ve zemin sınırı değişmemiş bazı parsellerde tablo dışındaki farkı da sınır içinde sayar.

Evde çıkan sayı hatayı kanıtlamaz, başvuru sebebi olur. Kadastro müdürlüğüne başvurursunuz ya da müdürlük işi kendisi başlatır, farkı o inceler. Düzeltme yapılırsa farkın tamamını kapsar, size tebliğ edilir, 30 gün içinde sulh hukuk mahkemesinde dava açılmazsa kesinleşir.

Arşiv onaylı tanımına uymayan her parsel geçici koordinatlıdır. Onda tablo kullanılmaz: her köşeye üretim yöntemine göre bir hata çemberi çizilir, çıkan en büyük ve en küçük alan sınırı verir. Bu hesabı da müdürlük inceler. Somut bir uyuşmazlıkta avukatla çalışın.

Sık sorulan sorular

Elimde yalnız kenar ölçüleri var, alanı bulabilir miyim?

Dörtgende bulamazsınız: aynı dört kenarla alan değişir. Varsayımsal örnek: 20 m ve 40 m kenarlı dikdörtgen 800 m²'dir. Köşe açısı 60 dereceye yatarsa alan 20 x 40 x sin 60° = 692,82 m² olur.

Köşegen, bir köşe açısı veya koordinat gerekir; köşegenle hesabı ayrı anlattık. Üretim yönetmeliği, idarelerin arşivleyeceği belgeler arasında ölçü krokilerinin yanında "koordinat özet çizelgesi" sayar; mühendisten bu adla isteyebilirsiniz.

Köşeleri telefonla gezip aynı hesabı yapabilir miyim?

Aritmetik çalışır, sonuç işe yaramaz. GPS.gov, GPS'li telefonların açık gökyüzünde tipik olarak 4,9 m içinde doğru olduğunu yazar. Örnek parselde 4. köşe yalnız kuzeye 4,9 m kayarsa alan 4,9 x 20 = 98 m² azalır, 862,50 m² yerine 764,50 m² çıkar.

Parsel Sorgu ekranından okuduğunuz köşeyle de resmî işlem yapamazsınız: TKGM'nin kullanım koşulları sonuçları bilgilendirme amaçlı sayar.

Listede kenar üzerinde fazladan nokta varsa ne yaparım?

Sırası geldiğinde hesaba katın. Düz kenar üzerindeki nokta alanı değiştirmez. Kavisli sınırda iki nokta arası düz sayılır; nokta sıklaştıkça hesap yaya yaklaşır.

Listeyle yetinmek mi, sınırı işaretletmek mi: ölçüt zemin

Kararı tek soru verir: Bu sayılarla zeminde bir şey yapacak mısınız? Belgeyi kontrol etmek, teklifi anlamak veya alanı dönüme çevirmek gibi kâğıt üzerinde kalan işlerde liste yeter. Duvar çekecek, temel kazacak, komşuyla sınır konuşacak ya da arsa için para ödeyecekseniz yetmez.

Liste sınırın sayısını verir, zeminde nereden geçtiğini göstermez. Bunu aplikasyon yapar: tapu planındaki sınırın zemine işaretlenmesi. Yanılma sınırı yönetmeliğine göre mülkiyet devrinde esas olan tescilli haritadaki sınırdır; senetteki alan bilgilendirme sayılır.

Adımları aplikasyon ve sınır tespiti hizmetimizde anlattık; ada, parsel ve elinizdeki listeyle bize yazabilirsiniz.

Kaynaklar

• Büyük Ölçekli Harita ve Harita Bilgileri Üretim Yönetmeliği, Harita Genel Müdürlüğü konsolide metni

• Tapu Planları Tüzüğü (alomaliye.com kopyası)

• Tapu Planlarında Yanılma Sınırının Belirlenmesi Hakkında Yönetmelik, RG 27.09.2022/31966 (Lexpera)

• 7579 sayılı Kanun (3402'nin 41. maddesini değiştirir), TBMM metni

• TKGM, 2023/5 sayılı Talebe Bağlı İşlemlerin Yapımı ve Kontrolü Genelgesi (Lexpera)

• EPSG:5254, TUREF / TM30 kaydı

• GPS.gov, GPS Accuracy

• TKGM, Parsel Sorgu Kullanım Koşulları