Dönüm hesaplama: metrekare, hektar ve düzgün olmayan arazinin alanı

Varsayımsal örnek: tapu senedinde 3.450 m² yazıyor, ilanda "3,5 dönüm" deniyor. Metrekareyi 1.000'e bölün: 3,45 dönüm. Bu örnekte aradaki 50 m² ilandaki yuvarlamadır.

Dönüm hesaplama tek bölmeyle biter: metrekareyi 1.000'e bölün

Bugünkü kullanımda 1 dönüm 1.000 m²'dir; dekar aynı büyüklüğün öteki adıdır. 1 hektar on dönüm eder. Ters yönde dönümü 1.000 ile, hektarı 10.000 ile çarparsınız. Fiyatta da aynı bölme geçerlidir: dönüm fiyatının binde biri metrekare fiyatıdır.

Metrekare, dekar/dönüm ve hektar arasında hesap için alan dönüştürme aracını kullanabilirsiniz. Araç yalnız birim çevirir; parselin sınırını ölçmez ve tapudaki alanı değiştirmez.

• Elinizdeki: 500 m²

  Metrekare: 500

  Dönüm (dekar): 0,5

  Hektar: 0,05

• Elinizdeki: 1 dönüm

  Metrekare: 1.000

  Dönüm (dekar): 1

  Hektar: 0,1

• Elinizdeki: 0,3 hektar

  Metrekare: 3.000

  Dönüm (dekar): 3

  Hektar: 0,3

• Elinizdeki: 0,5 hektar

  Metrekare: 5.000

  Dönüm (dekar): 5

  Hektar: 0,5

• Elinizdeki: 1 hektar

  Metrekare: 10.000

  Dönüm (dekar): 10

  Hektar: 1

• Elinizdeki: 2 hektar

  Metrekare: 20.000

  Dönüm (dekar): 20

  Hektar: 2

Hektar satırları tarım arazilerinde kullanılan büyüklükleri okumayı da kolaylaştırır. 5403 sayılı Kanun’daki asgari tarımsal arazi büyüklükleri, örtü altı tarım için 0,3; dikili tarım arazileri için 0,5; mutlak, marjinal ve özel ürün tarım arazileri için 2 hektarın altında belirlenemez. Bu eşikler her tarlanın bu büyüklüklere kadar serbestçe bölünebileceği anlamına gelmez; arazi sınıfı, yeter gelirli büyüklük, özel hükümler ve yetkili kurumun değerlendirmesi birlikte ele alınır. Ayrıntı için hisseli arsa ve miras tarlanın bölünmesi yazısına bakın.

Eski kâğıttaki “5 dönüm” 5.000 m² olmayabilir

Eski senetlerde ve tarihsel kayıtlarda “dönüm” farklı yerel ölçüleri ifade edebilir. Bu nedenle tarihi belgede geçen sayıyı bugünkü 1.000 m² ile otomatik çarpmayın. Belgenin tarihi, bölgesi ve kullandığı ölçü birimi birlikte incelenmelidir; burada tarihsel birimlerden resmî alan dönüştürme sonucu üretmiyoruz.

Güncel metrekare hesabı için güncel tapu kaydındaki yüzölçümünü kullanın. Eski kayıtla yeni kayıt arasında uyuşmazlık varsa yalnız birim çevirmek sorunu çözmez.

Düzgün olmayan parselde dört kenar yetmez, bir köşegen gerekir

Dört çıtadan çivilenmiş bir çerçeveyi köşesinden ittiğinizde çıtalar aynı kalır, içindeki alan değişir. Parsel de böyledir. Üçgen ise oynamaz: üç kenarı alanını belirler.

Şeritle yapılan bağlama ölçüsü bu yüzden parseli üçgenlere böler, kenarları ölçer ve üçgen alanlarını toplar. Kenarları a, b, c olan üçgende s kenarlar toplamının yarısıdır, alan da s·(s−a)·(s−b)·(s−c) çarpımının kareköküdür.

Dört köşeli parsel iki, beş köşeli parsel üç üçgene ayrılır. Köşegen parselin içinden geçsin. Sınır kırıksa her kırılmayı köşe sayın, kavisliyse kavisi kısa düz parçalara bölün.

Varsayımsal örnek: A, B, C, D köşeli parselde AB 37 m, BC 39 m, CD 34 m, DA 50 m, A ile C arasındaki köşegen 52 m.

• Adım: s

  ABC (37, 39, 52): 64

  ACD (52, 34, 50): 68

• Adım: Çarpım

  ABC (37, 39, 52): 64·27·25·12 = 518.400

  ACD (52, 34, 50): 68·16·34·18 = 665.856

• Adım: Karekök

  ABC (37, 39, 52): 720 m²

  ACD (52, 34, 50): 816 m²

Toplam 1.536 m², yani 1,536 dönüm ve 0,1536 hektar. Aynı dört kenarda köşegen 40 m olsaydı alan 1.322 m², 70 m olsaydı 1.309 m² çıkardı. Köşegeni ölçmeden verilen rakam bu yüzden tahmindir.

Şekil 1: Kenarlar değişmeden parselin biçimi de alanı da değişir; alanı sabitleyen ölçü köşegendir.

Karşılıklı kenarları ortalayıp çarpmak daha kolay görünür: 35,5 x 44,5 = 1.579,75 m². Ama köşeleri içe kırılmamış dört kenarlı parselde bu yol, dikdörtgen dışında her zaman fazla verir.

Şeritteki yarım metre de sonucu oynatır. Aynı örnekte köşegeni 52,5 m okursanız alan 1.540 m²'ye, AB'yi 37,5 m okursanız 1.545 m²'ye çıkar. Sonucu "yaklaşık 1.540 m²" diye söyleyin; küsuratlar ölçünüzün doğruluğunu göstermez.

Yamaçta ölçtüğünüz boyu yataya çevirin, yoksa alan büyür

Koordinatlı haritada alan, parsele yukarıdan bakılmış gibi köşelerin koordinatlarından hesaplanır; yamacın eğik yüzeyi sayılmaz. Yamaç boyunca gerilen şerit ise daha uzun okur.

Varsayımsal örnek: %30 sabit eğimde 40 m yamaç boyu yatayda 38,31 m eder: 40 ÷ √(1 + 0,30²). Dikdörtgenin diğer kenarı yatay doğrultuda 30 m ise yatay alan 1.200 m² değil, yaklaşık 1.149,4 m² olur. Bu, geometrik bir örnektir; değişken eğimli veya tehlikeli arazide şeritle sınır ve alan tespiti için uygulama talimatı değildir. Resmî yüzölçümü ya da sınır kararı için kontrol noktalarına bağlı yetkili ölçüm gerekir.

Şekil 2: Şeridin yamaçta okuduğu boy, alanın hesaplandığı yatay boydan uzundur; yatay tutulan kısa parçaların toplamı yatay boyu verir.

Koordinat listeniz varsa köşegene gerek kalmaz

Köşe koordinatları sırayla yazılmışsa Gauss yöntemi yeter: her köşenin x'ini sonraki köşenin y'siyle, sonraki köşenin x'ini bu köşenin y'siyle çarpın, ilkinden ikincisini çıkarın. Son köşeden sonra ilk köşeye dönün. Farkları toplayın, toplamın mutlak değerinin yarısını alın.

Aynı varsayımsal parsel yerel koordinatlarla A (20, 10), B (55, 22), C (40, 58), D (6, 58) yazılırsa farklar −110, 2.310, 1.972 ve D'den A'ya dönüşte −1.100 olur. Toplam 3.072, yarısı 1.536 m²: kenarlardan bulunan sonucun aynısı. Bir köşeyi atlarsanız veya sıra kenarları kesiştirirse sonuç yanlış çıkar. Doğru sütunları almak için ölçü krokisi ve koordinat listesinin okunuşuna bakın.

Bulduğunuz sayı fikir verir, resmî yüzölçümü yerine geçmez

Şeritle bulduğunuz sayı gibi, parseli telefonla dolaşarak alan hesaplayan uygulamanın sayısı da yalnız fikir verir. GPS.gov'a göre akıllı telefonun konum hatası açık gökyüzünde tipik olarak 4,9 m yarıçap içinde kalır; bu, 20 m'lik bir kenarın yaklaşık dörtte biridir. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün parsel sorgu ekranı da kendi kullanım koşullarına göre bilgilendirme amaçlıdır, resmî işlemde kullanılamaz. Telefonun ve ekranın ne kadar yanılabileceğini parsel sorgu ekranındaki sınırın doğruluğu yazısı anlatır.

Ölçtüğünüz köşeler parselin gerçek köşeleri olmayabilir; bunu aplikasyon, yani tapu planındaki sınırın zemine işaretlenmesi gösterir. Hesabınız tapudakiyle uyuşmuyorsa tapudaki yüzölçümü ile ölçülen alan farkına, hisseli tapudaysa pay ve paydanın okunuşuna bakın.

Tapu senedinizi açın, yüzölçümü satırındaki metrekareyi 1.000'e bölün. Senet eskiyse güncel tapu kaydına bakın.

Satış, duvar veya komşu sınırı gündemdeyse ada ve parsel numaranızla aplikasyon ve sınır tespiti hizmetimiz için bize ulaşın.

Kaynaklar

• TDV İslâm Ansiklopedisi, "Dönüm" maddesi

• Küre Ansiklopedi, "Dönüm" maddesi

• Ankara Üniversitesi, Alan Hesaplamaları ders notu (Prof. Dr. B. Aktuğ)

• Harita Genel Müdürlüğü, Büyük Ölçekli Harita ve Harita Bilgileri Üretim Yönetmeliği

• 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu (Lexpera konsolide metni)

• TKGM, Parsel Sorgu Kullanım Koşulları v1.0

• GPS.gov, GPS Accuracy