NCZ, DWG, PDF: harita dosyaları nasıl açılır, hangisi istenir?
E-postayla gelen ve açılmayan bir NCZ dosyasını varsayımsal örnekle izler: neyle açılır, işinize göre hangi dosya istenir. Boş ekran, aynalanmış parsel ve birim hatasının nedenini, çeviride neyin kaybolabileceğini ve PDF'ten ölçü okurken yapılan iki hatayı hesapla anlatır.
Varsayımsal örnek: arsanızı ölçen büro, e-postayla arsa-son.ncz adlı bir dosya gönderdi. Mimarınız bunun üstüne proje çizecek, siz de önce bir göz atmak istiyorsunuz. Çift tıklıyorsunuz, bilgisayar "bu dosyayı neyle açayım" diye soruyor.
Bu soru dosyanın bozuk olduğunu göstermez, NCZ uzantısının bilgisayarınızda bir programla eşleşmediğini gösterir. Haritayı yalnız görecekseniz PDF ya da bir görüntüleyici yeter; üzerine çizecekseniz kaynak çizimi kendi programınızın biçiminde isteyin.
NCZ açılmıyorsa dosyayı bozuk saymadan önce programa bakın
Akla gelen ilk çözüm işe yaramaz: dosyanın adını elle .ncz'den .dwg'ye çevirmek içindeki hiçbir şeyi çevirmez. NCZ, DWG ve PDF aynı haritanın üç ayrı uzantısı değildir. NCZ ve DWG üzerinde çalışılan çizimdir, PDF ise o çizimin baskıya hazırlanmış sayfasıdır; aradaki fark, bir Word belgesiyle onun çıktısı arasındaki fark gibidir.
NCZ, Netcad ürün ailesinin dosyasıdır ve Netcad'de açılır. Yalnız görecekseniz en kısa yol, dosyayı üreten büroya yazıp PDF istemektir. Netcad'in mobil görüntüleyicisi Nview konum, mesafe ve alan da sorgular; Kasım 2026 itibarıyla App Store'da ücretsizdir, ama giriş için Netcad'in tanımladığı hesap gerekir.
Çizim yapacaksanız en temiz yol, dosyayı üreten büroya yazıp kendi programınızın biçimini istemektir. AutoCAD'in NCZ'yi kendiliğinden açacağını varsaymayın. Dosyayı çevirmek için bir siteye yüklerseniz dosyanız üçüncü bir tarafa gider; çıkan kopyayı da aşağıdaki çeviri tablosundaki sınamadan geçirin.
Hangi dosyayı isteyeceğiniz, onunla ne yapacağınıza bağlıdır
Örnekte iki kişi, iki ayrı ihtiyaç var: siz bakacaksınız, mimarınız çizecek. Büroya yazmadan önce kendi satırınızı bulun.
Kim, ne yapacak: Malik: haritayı görecek, kabaca bir mesafe okuyacak
İsteyeceği dosya: PDF
Yanında gereken bilgi: Pafta adı, ölçek, tarih
Başka dosya gelirse: NCZ geldiyse büroya yazıp PDF isteyin, DWG geldiyse bir DWG görüntüleyicisi kurun
Kim, ne yapacak: Mimar: projeyi haritanın üstüne çizecek
İsteyeceği dosya: DWG; ofis başka program kullanıyorsa DXF
Yanında gereken bilgi: Birim, koordinat sistemi, epok, kot dayanağı
Başka dosya gelirse: PDF'ten çizilen altlık kaynak çizimin doğruluğunu taşımaz
Kim, ne yapacak: Müteahhit, şantiye şefi: kot ve miktar konuşacak
İsteyeceği dosya: Okumak için PDF; hesap için DWG ve nokta listesi
Yanında gereken bilgi: Sütun sırası, kot dayanağı
Başka dosya gelirse: PDF'ten okunan ölçüde çizgi kalınlığı kadar pay kalır
Kim, ne yapacak: Kuruma sunan: başvuru dosyası hazırlayacak
İsteyeceği dosya: Kurumun yazılı olarak istediği biçim
Yanında gereken bilgi: Kurumun referans şartı
Başka dosya gelirse: Dosya eksiksiz olsa da standart dışı kalır
Kim, ne yapacak: Harita mühendisi: eski işi devralacak
İsteyeceği dosya: Kaynak çizim (NCZ veya DWG), ölçü krokisi, koordinat çizelgesi
Yanında gereken bilgi: Ölçüm tarihi, datum, epok
Başka dosya gelirse: PDF ile eski ölçüyü sınayamaz
Tablodaki datum, koordinatların dayandığı başlangıç sistemidir; epok ise koordinatın geçerli sayıldığı tarihtir. DXF de çizim programları arasında veri taşımak için geliştirilmiş biçimdir ve çizim (CAD) programlarında açılır.
Büyük Ölçekli Harita ve Harita Bilgileri Üretim Yönetmeliği, ölçü krokisi ve koordinat çizelgesini idarelerin arşivleyeceği belgeler arasında sayar. Kendi yaptırdığınız işte elinize geçmesini istiyorsanız sözleşmeye yazdırın.
Plankote siparişinde hangi dosyanın teslim listesine gireceğini plankote teslim dosyaları yazısında, gelen işi kabul etmeden önce neye bakacağınızı halihazır harita teslim kontrolünde anlattık.
Büroya yazacağınız mesaj kısa olabilir: "Çizimi AutoCAD 2018 biçiminde DWG olarak, metre biriminde ve gerçek koordinatında istiyorum. Datum, epok, projeksiyon ve kot dayanağını da not olarak ekler misiniz?" Programınız başkaysa ilk cümleyi ona göre değiştirin.
DWG açılmıyor ya da işe yaramıyorsa belirti nedeni gösterir
Örnekte büro DWG'yi gönderdi. DWG, AutoCAD'in kendi çizim biçimidir ve Autodesk'e aittir; AutoCAD'de açılır, yalnız görmek için bir DWG görüntüleyicisi yeter. Mimarınız açmayı deniyor; bundan sonrasını ekrandaki belirti belirler.
Belirti: Program dosyayı reddediyor
Olası neden: Dosya, programınızdan yeni bir DWG biçiminde kayıtlı
Ne yapılır: Göndericiden daha eski biçimde kaydetmesini isteyin
Belirti: Dosya açıldı, ekran boş
Olası neden: Çizim gerçek koordinatında, başlangıç noktasından çok uzakta
Ne yapılır: Tümünü göster komutunu çalıştırın (AutoCAD'de Zoom Extents), sonra bilinen iki köşenin yönüne bakın
Belirti: 20 m'lik kenar 20 mm okunuyor
Olası neden: Metre çizim, milimetre şablona girmiş
Ne yapılır: Birimi düzeltip bilinen bir kenarla sınayın
Belirti: Parsel aynaya yansımış gibi duruyor
Olası neden: Çizim koordinat listesinden aktarılırken X ile Y yer değiştirmiş
Ne yapılır: Liste elinizdeyse Y doğu, X kuzey sırasıyla yeniden aktarın, yoksa göndericiden isteyin; iki bilinen köşeyle sınayın
Belirti: Türkçe harfler bozuk
Olası neden: Metin kodlaması farkı
Ne yapılır: Göndericiden yeniden isteyin; DXF ise R2007 veya daha yeni sürümde
Tablo, dosyanın kimde düzeleceğini de söyler. Reddeden program ve bozuk harf dosyayı göndericiye geri yollar; boş ekranı ve yanlış birimi kendiniz düzeltirsiniz; aynalanmış parseli koordinat listesi elinizdeyse siz, yoksa gönderici düzeltir.
Sürüm isterken programın yılına değil biçimine bakın, çünkü her yeni AutoCAD yeni bir DWG biçimi demek değildir. AutoCAD 2020, AutoCAD 2018 ile aynı biçimi kullanır. DXF geldiyse onun da hangi sürümde çıkarıldığına bakın.
Birim hatası alanda büyür. Varsayımsal örnek: 20 m'lik kenarda uzunluk 1.000 kat küçülür, alan 1.000 × 1.000 = 1.000.000 kat.
Eksen karışıklığı şuradan doğar: yönetmelikte X yukarı, Y sağa okunur; çizim programı ise X'i doğu kabul eder. Kocaeli'de sağa değerler 500.000 civarında, yukarı değerler yaklaşık 4,5 milyondur.
Varsayımsal örnek: koordinat listesinde bir nokta X = 4.510.000, Y = 510.000 yazıyor. Liste olduğu gibi aktarılırsa nokta doğuda 4.510.000, kuzeyde 510.000 değerine, yani doğru yerinin binlerce kilometre uzağına düşer.
Asıl tehlike, çizimi tümünü göster komutuyla ekrana getirip devam etmektir. Parsel aynaya yansımış gibi durur ama alanı değişmez, çünkü köşe koordinatlarından alan hesabında eksen değişimi yalnız işareti çevirir. Alan tuttu diye dosyayı doğru saymayın; kuzeye ve sahada bildiğiniz iki köşenin yönüne bakın.
Şekil 1: Tümünü göster komutu eksenleri değişmiş parseli ekrana geri getirir; alan tutsa da bilinen iki köşenin yönü yanlışı ele verir.
Harita dosyaları çevrilince neler kaybolabilir?
Örnekteki DWG, NCZ'den çevrilerek geldi. Dosyanın açılması, içindeki her şeyin geçtiğini göstermez.
Çeviri: NCZ'den DWG veya DXF'e
Kaybolabilecek: Çeviriciye göre değişir; programa özgü nesne, katman veya yazı düzeni etkilenebilir
Ne yapılır: Nview'daki görüntü veya büronun PDF'iyle yan yana koyup eksik nesne ve yazıya bakın; aynı iki köşenin mesafesini de okuyun
Çeviri: DWG'den DXF'e
Kaybolabilecek: Belgelenmemiş nesne türleri
Ne yapılır: Katmanları ve üç boyutlu nesneleri iki dosyada karşılaştırın
Çeviri: NCZ veya DWG'den PDF'e
Kaybolabilecek: Düzenlenebilir nesne, katman düzeni
Ne yapılır: Üzerine çizecekseniz kaynak çizimi isteyin
Çeviri: PDF'ten DWG'ye
Kaybolabilecek: Birim ve kot dayanağı, konum kaydı yoksa nesnelerin gerçek koordinatı, doğruluk; taranmışsa çizgi nesnesi
Ne yapılır: Bilinen kenarı ölçün, kaynak dosyayı isteyin
Çeviri: Hangisi olursa olsun
Kaybolabilecek: Datum, epok, projeksiyon notu
Ne yapılır: Paftanın sol altına ve teslim notuna bakın
DWG'den DXF'e geçiş ilk bakışta en zararsız çeviridir, çünkü ikisi de aynı üreticiden gelir. Oysa ABD Kongre Kütüphanesi'nin biçim kaydı, bazı nesne türlerinin belgelenmediğini ve bu çeviride veri kaybı bildirildiğini not eder.
Kot için ayrı bir sınama yapın. Çizimde bir noktayı seçip yükseklik (Z) değerine bakın. Değer 0 görünüyor, kot yalnız noktanın yanında yazı olarak duruyorsa o çizimden, o hâliyle kesit veya hacim çıkaramazsınız; nokta listesi ya da arazi modeli gerekir.
PDF'ten ölçü okuyacaksanız önce ne olduğuna bakın
Örnekte büro PDF'i de ekledi. Onu her PDF okuyucu açar; ölçü okumadan önce ölçeğine ve çizimden mi üretildiğine, taranmış mı olduğuna bakın. İkincisini kendiniz görebilirsiniz. Yazıyı fareyle seçebiliyor, yakınlaştırınca çizgiyi keskin görüyorsanız büyük olasılıkla çizimden üretilmiştir; yazı seçilmiyor, çizgi bulanıklaşıyorsa elinizde çizgi nesnesi olmayan bir görüntü vardır.
Cetvelle ölçmek ise iki yerde yanıltır: çizgi kalınlığında ve sayfaya sığdırmada.
Varsayımsal örnek: 1/1000 ölçekli paftada 0,2 mm kalınlığındaki çizgi arazide 0,2 mm × 1.000 = 200 mm, yani 20 cm tutar. Yönetmeliğin 46. maddesi detay noktasında 7 cm'den iyi yatay doğruluk arar. Cetvelinizin ucu daha çizginin içindeyken bu payı aşmış olursunuz.
Varsayımsal örnek: 70 × 90 cm boyutundaki paftayı A3'e (297 × 420 mm) kenar boşluğu bırakmadan sayfaya sığdırarak yazdırıyorsunuz. Kısa kenarda oran 297 / 700 = 0,4243, uzun kenarda 420 / 900 = 0,4667; küçüğü geçerlidir. Ölçek 1/1000 yerine 1/2.357 olur (1.000 / 0,4243 ≈ 2.357). Kâğıtta ölçtüğünüz 10 cm, 100 m değil yaklaşık 236 m'dir. Kâğıttan ölçmeden önce oranı bilinen bir kenarla sınayın.
Yönetmeliğe göre çizilmiş paftada kenar boşluğundaki X değerleri solda, Y değerleri altta durur. Bu değerler kareler ağının kesişme noktalarını konumlar, bir noktanın koordinatını doğrudan vermez; onu kaynak çizimden isteyin.
Kaynak dosya hiç yoksa ön fikir için PDF'ten çizim türetebilirsiniz; sayı sahaya veya projeye girecekse yeni halihazır harita üretimi gerekir, çünkü kopya ölçümün yerini tutmaz.
Teslim klasöründeki öteki uzantılar çizim değil, başka veridir
Büro bir teslim klasörü de yolladıysa içinde başka uzantılar görebilirsiniz.
Uzantı: GeoTIFF
Nedir: Konum bilgisi içine yazılmış görüntü, ortofoto gibi
Neyle açılır: Coğrafi bilgi sistemi programları
Önce neye bakılır: Datum ve epok
Uzantı: LAS
Nedir: Üç boyutlu nokta bulutu
Neyle açılır: Nokta bulutu yazılımları
Önce neye bakılır: Sınıflandırma ve datum
Uzantı: TXT, CSV
Nedir: Nokta listesi
Neyle açılır: Not defteri, Excel
Önce neye bakılır: Sütun sırası
GeoTIFF sıradan bir resim görüntüleyicide de açılabilir, çünkü TIFF ile uyumludur. Ama orada resmi görürsünüz, konumu görmezsiniz.
Teslim klasöründe RINEX dosyası görürseniz o da bir çizim değildir. Uydu alıcısı (GNSS) gözlemlerinin ortak değişim biçimidir ve harita mühendisinin işine yarar; ne işe yaradığını TUSAGA-Aktif yazısında anlatıyoruz.
İki dosya üst üste oturmuyorsa çizim değil referans farklı olabilir
Örnekte mimarınız yeni haritayı eski bir paftayla aynı ekranda açtı, yollar paralel ama kayık. Yönetmelik koordinatları bugün TUREF'e (ITRF96, 2005,0 epoğu) dayandırır, eski paftalar ise eski sistem ED50'de olabilir.
Farklı datum veya projeksiyonlarda üretilmiş iki dosya, ikisi de kendi sistemi içinde doğru olsa bile üst üste oturmayabilir. Kayma miktarını il adına bakarak sabitlemeyin; dosyaların datum, dilim ve epok bilgilerini karşılaştırın. Eski paftaların neden kaydığını ED50 ve ITRF96 yazısında anlatıyoruz.
Çizimi gözle kaydırıp oturtmayın. Dönüşümü harita mühendisi yapar; hangi parametrenin geçerli olduğu işe göre değişir, tescile konu işte parametreyi yetkili kadastro müdürlüğü üretip onaylar.
Dosyanın yanında datum, epok ve projeksiyon yazmıyorsa önce bu üç bilgiyi üreten taraftan isteyin. Yönetmelik onları paftanın sol altına yazdırır; çerçevesiz bir çizimde ise sayılar hangi sistemde olduklarını kendileri söylemez.
Yönetmelik NCZ ya da DWG istemez, biçimi işi isteyen belirler
Dosyanın son durağı bir kurum olabilir. Harita üretim yönetmeliğinin metninde NCZ, DWG veya DXF geçmez; "yönetmelik NCZ ister" cümlesinin dayanağı yoktur. Kendi yaptırdığınız işte hangi dosyanın verileceğini sözleşme ya da işi isteyen kurumun standardı belirler.
Kocaeli'den bir örnek: Büyükşehir Belediyesi'nin Ocak 2013 tarihli Altyapı Bilgi Sistemi Standartları, altyapı koordinasyon merkezi AYKOME'nin onayı için verileri coğrafi bilgi sistemi uzantılarıyla (.gdb, .mdb, .shp, .tab), yanında orijinal CAD çizimleriyle ister. Kusursuz açılan bir DWG burada tek başına yetmez: çizimdeki bir hat, standardın istediği yapım tarihi veya kot gibi tablo alanlarını kendiliğinden taşımaz. Bu aktarım ayrı bir coğrafi bilgi sistemi çalışmasıdır.
Karar tek soruya iner: dosyadan çizim ya da sayı alacak mısınız?
Bu dosyanın üstüne yeni bir çizgi çizilecek ya da dosyadan alınan bir sayı sahaya, hakedişe veya projeye girecek mi?
Cevap hayırsa görmek yeter: uzantının görüntüleyicisini kurar ya da PDF ile yetinirsiniz; örnekte sizin yolunuz buydu. Cevap evetse kaynak çizimi kendi programınızın biçiminde, birim ve referans notuyla, onu üreten taraftan isteyin; örnekte mimarınızın yolu da buydu. Kuruma sunacaksanız biçimi kurumun yazılı şartı belirler. Üreticiye ulaşamıyorsanız uzantıyı ve kullanacağınız programı iletişim sayfamızdan yazabilirsiniz.
Kaynaklar
PROJENİZİN SONRAKİ ADIMI
İhtiyacınıza uygun sonraki adım.
Konuyla ilgili bilgileri inceleyin ve projeniz için bir sonraki adımı belirleyin.
Kocaeli Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) Hizmeti